Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

foetsie - (weg, verdwenen, kwijt)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

foetsie bn. ‘weg, verdwenen, kwijt’
Nnl. eerst foetsj, in Meneer ging wandele in obscure straatjes en dan ware de cente foetsch [1902; WNT Aanv.], daarna foetsie, in Eerst jij weg, nu Jog weg, straks jij ook nog foetsie [1921; WNT Aanv.].
Ontleend aan Duits futsch ‘id.’, dat wrsch. klanknabootsend is. De Nederlandse vorm foetsie is misschien voor het eerst gebruikt door de revueartiest Johan Buziau (1877-1958), maar in elk geval door hem populair gemaakt. De aanleiding van de vervorming is wellicht het feit dat het eindfoneem /-tš/ in het Nederlands niet voorkomt en daarom geherinterpreteerd werd als /-tšə/ > /-tši/ of /-tsi/ (dat laatste is vergelijkbaar met meisje > meisie). In het Duits bestaat echter ook de vorm futschikato, die mogelijk van invloed is geweest.
Een heel andere mogelijkheid is dat foetsie ontleend is aan Italiaans fuggi, de gebiedende wijs van fugire ‘vluchten’ < Latijn fugere, zie → fuga. Deze gebiedende wijs wordt bijv. gebruikt in de tekst van een operette, als iemand te horen krijgt dat hij snel moet verdwijnen: fugi, fugi! ‘vlucht, vlucht!’ ofwel ‘weg, weg!’ en kan dus via de in de 19e en 20e eeuw zeer populaire Italiaanse opera's en operettes in het Duits en het Nederlands zijn terechtgekomen. De /-dž-/ in het Italiaanse woord is dan verscherpt tot /-tsj-/ en /-ts-/.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

foetsie, foets [weg] {1926-1950} < hoogduits futsch, klankschilderend gevormd door de revueartiest J.F. Buziau (1877-1958).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle

foetsie, bn.: weg, verdwenen. D. futsch, naast futschikato.

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

foetsie, bn.: weg, verdwenen. D. futsch, naast futschikato.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

foetsie (Duits futsch)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

foetsie ‘weg’ -> Fries foetsy ‘weg, verdwenen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

foetsie weg 1902 [Aanv WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal