Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

flanel - (geruwde wollen of katoenen stof)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

flanel zn. ‘geruwde wollen of katoenen stof’
Vnnl. 3 rood baaye broexkens met flanel gevoert [17e eeuw; WNT]; nnl. zeker fyn zacht baai, Flannel (als vertaling van Engels flannel) [1708; Sewel EN].
Via Frans flanelle ‘id.’ [ca. 1650; Rey] ontleend aan Engels flannel ‘id.’ [1503; OED], dat eerder voorkwam als benaming voor een soort wollen kleed of kledingstuk, met als oudste attestatie flaunneol [1300-01; BDE]. De verdere herkomst is onzeker. De traditionele aanname, ontlening uit Welsh gwlanen ‘wollen product’ van gwlān ‘wol’ (verwant met → wol), is niet wrsch.: de klankovergang van Welsh gwl- naar Engels fl- is niet te verwachten, en voor de suffixsubstitutie -en > -el is ook geen goede verklaring. Als alternatief wordt wel gedacht (BDE) aan ontlening (met verkleiningsachtervoegsel) aan Oudfrans flaine ‘soort grove wol’ (in het Fries ontleend als fl(e)inje), maar ook daarvan is de herkomst onduidelijk.
Kenmerkend voor flanel, dat vroeger van wol maar tegenwoordig meestal van katoen wordt gemaakt, is het door opkammen verkregen geruwde oppervlak van de stof, die daardoor goed isoleert en warm aanvoelt.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

flanel [geweven stof] {1601-1700} < frans flanelle < engels flannel, ouder flan(n)en < welsh gwlanen [iets van wol], van gwlān [wol].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

flanel znw. o., evenals nhd. flanell en fra. flanelle < ne. flannel ‘wollen weefsel’, dat zelf weer ontleend is < kymr. gwlanen ‘wollen’, bnw. bij gwlan ‘wol’, dat te vergelijken is met lat. lāna.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

flanel znw. o., nog niet bij Kil. Uit fr. flanelle ( >eng. flannel, hd. flanell m.), dat misschien als “Vlaamsche stof” is op te vatten (evenzoo bask. lander, in sommige streken van Labourd voor fijne, elders voor grove stof gebruikt), maar ook anders verklaard wordt.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

flanel o., gelijk Fr. flanelle, uit Eng., flannel, van We.. gwlán = wol (z.d.w.)

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

flanel s.nw.
Ligte wolstof gebruik vir boklere, o.a. manslangbroeke en vrouekostuums.
Uit Eng. flannel (1503). In Afr. eers na 1920 in bg. bet. (Boshoff - Nienaber 1967).
Eng. flannel uit Walliese b.nw. gwalanen van gwalan 'wol'.
Fr. flanelle, Ndl. flannel.
Vgl. flennie.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

flennie: tekstielstof met wolbestanddeel (Wolw.); ou Afr. ontln. aan Eng. flannel (by Trig flinnij), vgl. ook ss. m. .flennie as eerste en as tweede lid (by WAT); 50 jaar gelede was flanel in Afr. weinig bek. en is net flennie en flennelet gehoor; Ndl. flanel (s.nw.) en flanellen (b.nw.) blb. nie oud nie en via Fr. flanelle uit Eng. flannel uit Wal. gwalanen (b.nw.) v. gwalan, “wol”; verb. m. Fr. laine en Lat. lana onseker; vgl. Scho TWK/NR 7, l, bl. 37.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

flanel (Engels flannel)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

flanel ‘geweven stof’ -> Ewe flánà ‘geweven stof’ (uit Nederlands of Portugees); Indonesisch flanél, pelanél, pernél, planél ‘geweven stof’; Jakartaans-Maleis pelanèl, pernèl ‘geweven stof’; Javaans parnèl, pernèl, pranèl ‘geweven stof’; Madoerees planel ‘geweven stof’; Minangkabaus palanin ‘geweven stof’; Soendanees pĕrnel ‘geweven stof’; Singalees panēl ‘geweven stof’; Japans furanneru ‘geweven stof’;? Koreaans p'ŭllannel ‘stof’ ; Koreaans neru ‘geweven stof’ .

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

flanel geweven stof 1601-1700 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut