Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

finesse - (raffinement, fijnheid; fijn detail)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

finesse zn. ‘raffinement, fijnheid; fijn detail’
Vnnl. finesse ‘list, sluwe handigheid’, in den coopman ... hadde met finesse ... ontrent 10000 realen ... in handen becomen [1624; Daghreg. Bat.], finesse ‘bedrog’ [1650; Hofman], tot datse met een finesse den slutel ... greep ‘totdat ze met een list, met een sluwe truc, met een handigheidje, de sleutel greep’ [1663; WNT Aanv.]; nnl. al de finesses van het spel ‘al de bijzonderheden, fijne details, kleine kneepjes’ [1765; WNT Aanv.], de grote Finesse bestaat in iemand in een Rytuig de plaats aan de regterhand te geven ‘fijnheid van gedrag, beschaafdheid’ [1783; WNT Aanv.], een dillettant ... wien het aan finesse ontbreekt ‘aan fijnheid, aan inzicht, aan raffinement ontbreekt’ [1921; WNT Aanv.], een omslachtig verhaal, dat ik mij niet meer tot in finesses herinner ‘tot in de kleine details’ [1941; WNT Aanv.], de finesse van de Médoc ‘de fijne smaak van wijnen uit de Médoc’ [1934; WNT Aanv.].
Ontleend aan Frans finesse ‘fijnheid, zuiverheid’ [15e eeuw; Rey], eerder ‘list, bedrog’ [14e eeuw; Rey], een afleiding van het bn. fin ‘zuiver, volmaakt’, zie → fijn, met het achtervoegsel -esse < Latijn -itia, dat diende om van een bn. een abstractum te maken dat een bepaalde kwaliteit aangeeft.
Bij het bn. fin ‘zuiver, volmaakt’ heeft in het Frans al vroeg een betekenisuitbreiding naar ‘alles kunnend, zeer handig’ en dus ‘listig, bedriegelijk’ plaatsgevonden. De afleiding finesse bezat ook deze betekenis (nu archaïsch). Het Nederlands heeft zowel de negatieve als de positieve betekenis ontleend; de negatieve betekenis is in de loop van de 19e eeuw verouderd geraakt.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

finesse [het fijne] {1650} < frans finesse, van fin (vgl. fijn).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

finesse kleine bijzonderheid 1805 [WNT vergauwen] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut