Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

filosofie - (wijsbegeerte)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

filosofie zn. ‘wijsbegeerte’
Mnl. die scole al rene van filosophyen tote athene ‘de voortreffelijk school van filosofie te Athene’ [1285; CG II, Rijmb.], bouc ... dar doude filosofie in leecht ‘het boek waar de oude filosofie, wetenschap in staat’, wars nu die grote philosophie, wars nu die starke buggherie ‘waar is nu die belangrijke filosofie, leer, waar is nu die krasse ketterij’ [beide 1287; CG II, Nat.Bl.D].
Via Latijn philosophia ontleend aan Grieks philosophíā ‘wetenschappelijke belangstelling en studie’, een afleiding van philósophos ‘belangstelling koesterend voor de wetenschap, wijsgerig’, dat met bn.-uitgang is gevormd uit philo- ‘liefhebbend’ (zie → -fiel) en sophíā ‘levenswijsheid, het begrip der dingen, hoogste wetenschap’, een afleiding van sophós ‘wijs’, van onduidelijke herkomst.
Het Glossarium Harlemense [ca. 1440; Harl.] vertaalt het Latijnse philosophia en philosophus met resp. ‘wijsheit’ en ‘wijsman’, maar pas in het Nieuwnederlands maken de leenvertalingen → wijsbegeerte en wijsgeer opmars. De op het Grieks gebaseerde termen zijn vanwege hun internationale karakter echter ook nu nog de meest gebruikte.
filosoof zn. ‘wijsgeer, beoefenaar van de filosofie’. Mnl. Socrates die filosophien, Plato die phylosophyen [1285; CG II, Rijmb.], filosofe ‘id.’ [1287; CG II, Nat.Bl.D]. Via Frans philosophe en Latijn philosophus ontleend aan Grieks philósophos ‘id.’, substantivering van bovengenoemde bn. In tegenstelling tot de wetenschapsnaam filosofie, die zowel in gesproken als in geschreven taal nog steeds wijsbegeerte naast zich duldt, is het inheemse wijsgeer uit de gratie geraakt.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

filosofie [wijsbegeerte] {philosophie 1285} < oudfrans philosophie < latijn philosophia < grieks philosophia [liefde tot wijsheid], van philos [die houdt van … ] + -sofie.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

filosofie ‘wijsbegeerte’ (Frans philosophie); ‘grondgedachte, beleid’ (Engels philosophy)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

filosofie ‘wijsbegeerte’ -> Indonesisch filosofi ‘wijsbegeerte’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

filosofie wijsbegeerte 1285 [CG Rijmb.] <Frans

filosofie grondgedachte, beleid 1975 [R75] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut