Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

film - (materiaal voor fotografische opname; verzameling bewegende beelden (bioscoopfilm))

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

film zn. ‘materiaal voor fotografische opname; verzameling bewegende beelden (bioscoopfilm)’
Nnl. film ‘celluloïdplaat’ [1906; Wolters DN], film ‘materiaal voor opname van bewegende beelden’ [1907; Koenen], film “plaatje voor het photographeren” [1912; Kramers], film ‘(materiaal met) opgenomen bewegende beelden’ [1914; van Dale], voor de film spelen ‘acteren in een bioscoopfilm’ [1921; WNT versoepen I], een sprekende film [1929; WNT regie], het Jeruzalem van de film ‘het centrum van de filmwereld’ [1959; WNT vreemdeling].
Ontleend aan Engels film ‘membraan voor lichtbeelden’ [1845; OED], een specifieke betekenis van algemener ‘membraan, vlies’, ontwikkeld uit Oudengels filmen ‘vlies’.
Oudengels filmen heeft West-Germaanse verwanten in Oudfries filmene ‘vel’ en mnl. velm ‘vlies’ [1287; CG II, Nat.Bl.D]; ontwikkeld uit pgm. *filmin. Voor verdere verwantschappen, ook Indo-Europese, zie → vel.
De 19e- en 20e-eeuwse betekenisuitbreidingen zijn slechts het gevolg van technische ontwikkelingen. In 1845 werd Engels film voor het eerst gebruikt voor een laagje chemicaliën op fotografisch papier, daarna steeds metonymisch: in 1895 voor zo'n laagje inclusief het onderliggende papier of celluloid, in 1905 voor de verzameling bewegende beelden die op een fotografische film zijn opgenomen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

film [vliesje, strook met film- of fotobeelden] {1901-1925 in de betekenis ‘strook met film- of fotobeelden’} < engels film < oudengels filmen [vlies], oudfries filmene [vel], middelnederlands velm [vlies] (vgl. vel).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

film znw. m., eind 19de eeuw < ne. film ‘membraan voor lichtbeelden’, oorspr. ‘dunne huid’, vgl. oe. æg-felma ‘ei-huid’, oe. filmen, ofri. filmene ‘fijne huid’, mnl. velm ‘vlies’. Het woord is een afl. van de idg. wt. *pel ‘bedekken’, waarvan ook *pelno ‘huid’, waarvoor zie: vel.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† film znw. In de laatste helft van de 19e eeuw ontleend aan eng. film (zie vel).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

fèlm (zn.) film; Nuinederlands film <1912> < Ingels film.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

film s.nw.
1. Deurskynende fotografiese material met 'n liggevoelige lagie. 2. Filmstrook met foto's en klankbaan wat deur 'n toestel vertoon word, rolprent.
Uit Eng. film (1845 in bet. 1, 1905 in bet. 2).
Eng. film 'membraan vir ligbeelde' uit film 'vliesie' uit Oudengels filmen 'vlies'; vgl. Oudfries filmene 'dun huid, vel', Mnl. velm 'vlies'.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

film: uit Ndl. en/of Eng. film, “lagie, vlies”; hou verb. m. Ndl./Afr. vel, Eng. feil en m. Lat. pellis, Gr. pella, “vel”, v. vel I.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

film (Engels film)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Film (Eng.; = vlies, lichtgevoelig vlies). Dunne laag vloeistof of vaste stof; vlies, laag.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

film ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’ -> Indonesisch film, pélem, pilem ‘strook met film- of fotobeelden’; Balinees film ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’; Iban pilem ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’ (uit Nederlands of Engels); Jakartaans-Maleis pèlem, pilem ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’; Javaans pèlem ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’; Madoerees felēm, filēm ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’; Makassaars pêlleng ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’; Menadonees fèlem ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’; Minangkabaus pilem ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’ (uit Nederlands of Engels); Sranantongo felm ‘werk, bestaande uit een reeks filmopnamen die bewegend beeld vormen’; Sarnami felam ‘strook met film- of fotobeelden’; Surinaams-Javaans film ‘strook met film- of fotobeelden’ .

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

bioscoop [filmtheater] (1909). De eerste bioscoop in Amsterdam wordt in 1909 geopend. In deze tijd raakt ook het woord film bekend in het Nederlands.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

film strook met film- of fotobeelden 1912 [WNT] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut