Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

filigraan - (fijn draadwerk van edelmetaal)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

filigraan zn. ‘fijn draadwerk van edelmetaal’
Nnl. filigran, filigrain ‘id.’ [1832; Weiland], filigraan, filigrain [1847; Kramers]; ook in de vorm filigrein [1861; WNT].
Via Frans filigrane [1665; Rey] ontleend aan Italiaans filigrana [voor 1704; DEDLI], dat is gevormd uit het meervoud fili van filo ‘draad’ (ontwikkeld uit Latijn filum ‘draad’, zie → file 1) en grāna ‘korrels’, enkelvoud grānum, zie → graan. Het draadwerk was oorspronkelijk versierd met fijne bolletjes of korreltjes van edelmetaal.
Filigrain is een pseudo-Franse vorm; in het Frans komt hij niet voor. In hoeverre deze vorm in de 19e eeuw in spraak gebruikelijk is geweest, is niet meer na te gaan. De vorm filigrein zou dan ook een vernederlandste voortzetting kunnen zijn van filigrain (zoals bijv. ook refrein < refrain), maar eerder moet gedacht worden aan invloed van → grein 1 ‘korrel’ (uit Frans grain en lange tijd bestaan hebbend naast → graan). In het hedendaagse taalgebruik is filigraan de frequentste vorm.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

filigraan, filigrein [zilver- of gouddraadwerk] {filigra(i)n 1832} < frans filigrane, italiaans filigrana [idem], van latijn filum [draad] + granum [korrel] (vgl. graan1).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

filigraan (Frans filigrane)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

filigraan, filigrein zilver- of gouddraadwerk 1832 [WEI] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut