Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

file - (rij)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

file 1 zn. ‘rij’
Vnnl. file ‘rij soldaten’ in By yeder File zal wesen een Chef de File ‘bij iedere rij soldaten zal een aanvoerder, een voorste soldaat zijn’ [1674; WNT Supp. adelborst]; nnl. eenige filen harkebusiers ‘enkele rijen haakbusschutters’ [1868; WNT], file van equipages ‘een rij rijtuigen’ [1889; WNT], file “rij van menschen (rijtuigen, enz.) wachtende om op hun beurt tot een schouwburg, tram enz. toegelaten te worden” [1910; Kramers II], “rij van menschen, voertuigen, enz. wachtende ...” [1942; Kramers II], file ‘rij wachtende mensen of voertuigen’ [1960; Koenen], ook in filevorming [1960; WNT Aanv.].
Ontleend aan Frans file ‘rij soldaten’ [midden 16e eeuw; Rey], eerder algemener ‘rij’ [1464; Rey], een afleiding van Oudfrans filer ‘in een rij lopen’, een specifieke betekenis van algemener en ouder ‘stromen’ [ca. 1160; Rey], naast ‘spinnen, tot draden trekken’ [13e eeuw; Rey]. Dit werkwoord is ontwikkeld uit Laatlatijn filare ‘id.’, een afleiding van klassiek Latijn filum ‘draad’, dat van onbekende verdere herkomst is; zie ook → fileren, → defilé en → file 2 ‘computerbestand’.
Evenals in verschillende andere talen die dit woord ontleend hebben, was file in het Nederlands aanvankelijk een militaire term. Later werd hij algemener gebruikt voor een rij personen of voertuigen. Vanaf de jaren 1970 is de overheersende betekenis in het NN ‘een stilstaande of niet goed doorstromende rij auto's’. In het BN spreekt men ook nog van een file wachtende mensen (etc.), waar het NN eerder rij zou gebruiken.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

file1 [rij] {à la file [in een rij] 1597, file 1889} < frans file [rij, gelid, file], van filer [spinnen, tot draden trekken] < latijn filare [idem], van filum [draad, lijn].

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

file rij 1889 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut