Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

excentriek - (afwijkend van het normale, zonderling)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

excentriek bn. ‘afwijkend van het normale, zonderling’
Nnl. excentriek ‘id.’ [1830; WNT].
Ontleend aan Frans excentrique ‘uit het middelpunt liggend’ [1361] < middeleeuws Latijn excentricus ‘wat uit het centrum ligt’, gevormd uit → ex- ‘weg, uit’ en een afleiding bij → centrum.
Oorspr. was het een term uit de astronomie, waarmee een hemellichaam werd aangeduid dat niet rond de aarde als middelpunt cirkelt. Al in het Frans heeft zich de betekenisontwikkeling naar ‘zonderling’ voorgedaan.
excentrisch bn. ‘buiten het middelpunt’. Nnl. excentrisch “wat om een ander middelpunt draait; ongewoon” [1824; Weiland], ‘uit het middelpunt liggend’ [1857; WNT vergaderplaats]. Hetzelfde woord, maar met een Nederlands achtervoegsel → -isch, gevormd bij het zn. excentriciteit of in navolging van Duits excentrisch.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

excentriek [uitmiddelpuntig, buitenissig] {1827} < frans excentrique < middeleeuws latijn excentricus, van ex [uit] + centrum (vgl. centrum).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

centriek, bn.: excentriek. Door aferesis.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

eksentriek b.nw.
Anders as die gewone, sonderling, eienaardig.
Uit Ndl. excentriek (1830), meestal fig. 'vreemd', maar ook 'uitmiddelpuntig' (vgl. Afr. eksentries), of Eng. eccentric (1685).
Ndl. excentriek en Eng. eccentric uit Fr. excentrique uit Middeleeuse Latyn excentricus, met lg. uit ex 'uit' en centrum uit Grieks kentron 'middelpunt', dus 'iemand wie se lewenswyse afwyk van die normale'.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

excentriek (Frans excentrique)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

excentriek ‘buitenissig’ -> Indonesisch ékséntrik, nyéntrik ‘buitenissig, abnormaal’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

excentriek buitenissig 1830 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal