Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

europa - (werelddeel)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

Europa [werelddeel] {europen (4e nv.) 1285} < latijn Europa < grieks Eurōpè, dat aan een semitische taal ontleend moet zijn, vgl. akkadisch erbu [ondergang], ereb shamshi [zonsondergang]; vgl. voor de tegenovergestelde betekenis Azië, Levant, Oriënt.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

Europa (Latijn Europa)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

Europa ‘werelddeel’ -> Indonesisch Éropa ‘werelddeel; Europees’; Atjehnees ierupa ‘werelddeel’; Boeginees erôpa ‘werelddeel’; Javaans Éropah ‘werelddeel’; Keiëes Arop ‘werelddeel’; Madoerees erropa, errōpah ‘werelddeel’; Makassaars aerôpa, arôpa, erôpa ‘werelddeel’; Soendanees Eropa ‘werelddeel’; Negerhollands Juropa ‘werelddeel’.

Dateringen of neologismen

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

Europa met twee snelheden (vgl. Fr. Europe à deux vitesses, uitdrukking voor het eerst gebruikt in Le Monde van 12/7/85), ‘met twee verschillende regelingen’, gebruikt m.b.t. Europa. Begin jaren negentig was er in de Europese Gemeenschap veel te doen over de vraag of alle EG-landen hetzelfde statuut moesten krijgen. De uitdrukking werd overgenomen uit het Frans (à deux vitesses), waar ze aanvankelijk werd gebruikt voor de post die verdeeld werd in ‘dringende’ en ‘niet dringende’ brieven. Later werd ze meer algemeen toegepast op alles wat niet op een uniforme manier verliep, hetgeen begrepen moest worden als ‘volle vaart voor geprivilegieerden, halve snelheid voor achterblijvers en proletariërs’, waardoor een vorm van ongelijkheid werd geschapen. De uitdrukking komt al voor in het Tindemans-rapport uit 1975, maar pas de laatste jaren duikt ze met regelmaat in de pers op.

In Europa blijft op dit moment vrijwel niets op zijn plaats. Er wordt gesproken over Europa à la carte en Europa met twee of drie snelheden. Elk Europees land kan gaan kiezen op welke beleidsterreinen men wil gaan samenwerken en hoe ver men met die samenwerking wil gaan. (De Volkskrant, 25/10/91)
Maar hoe is het met de Portugese escudo of de Griekse drachme? Niet voor niets wordt gesproken over een Europa van twee snelheden. Landen als Spanje, Portugal en Griekenland moeten eerst een steviger economie krijgen, eer ze tot het ecu-blok kunnen toetreden. (Trouw, 14/12/91)
Niet iedereen gaat zo ver als de Italiaanse minister van Begroting, die vrijdag vaststelde dat het ‘Europa van de twee snelheden’ nu in feite al bestaat. (De Morgen, 19/09/92)
Europa van de twee snelheden: begrip uit het Tindemans-rapport (1975), dat inhield dat het die lidstaten die nog niet in staat waren om de gevolgen van een gemeenschappelijk beleid in een bepaalde sector te dragen, vrij stond om de lidstaten die hiertoe al wel in staat zijn, later te volgen. Dit om bij het streven naar een Europese Unie rigide tijdslimieten en ontwikkeling in termijnen te vermijden. Op deze manier zouden de ‘zwakkere’ lidstaten de ‘sterkere’ lidstaten, die wel verder kunnen en willen integreren, niet meer in de weg staan. Het idee sloeg niet aan, omdat dit een permanente opsplitsing zou betekenen in een economisch sterk en een economisch zwak blok binnen de Europese Gemeenschap. Toch is het principe in de praktijk wel eens toegepast, bijv. bij het Europees Monetair Stelsel, waaraan EG-lidstaat Groot-Brittannië tot aan 1990 niet deelnam. Begin jaren negentig werd het begrip weer gebruikt in verband met de totstandkoming van een Economische en Monetaire Unie (EMU) en een Europese Politieke Unie (EPU). Eind 1991 weigerde Groot-Brittannië zich aan te sluiten bij een gemeenschappelijk sociaal beleid, waartoe de overige elf lidstaten besloten. (Prisma van Europa, 1992)
Dit Europa met ‘meer snelheden en meer sporen’, waarover Major eerder sprak voor de Europese verkiezingen, is niet aantrekkelijk. (De Volkskrant, 09/09/94)
Landen moeten daarbij de mogelijkheid krijgen een extra scherp milieubeleid te voeren, maar dat mag dan weer niet ontaarden in ‘een Europa met twee milieusnelheden’. (Elsevier, 15/03/97)

Europa van de burger, het streven om de burgers van de lidstaten meer bij de Europese Gemeenschap te betrekken. Sinds de bijeenkomst van de Europese Raad in Fontainebleau (1984). Voorbeelden zijn invoering van een Europese vlag en een Europees rijbewijs.

Wijnhoven ziet dat meeliften op de anti-Eurokaart niet zo. En in een ‘Europa van de burgers’ is eenieder welkom, ook ‘soms dolkomische’ groepen als blowers, streetravers en motorrijders. (Trouw, 13/06/97)
In De Nederlandsche Bank praatten regeringsleiders over ‘het Europa van de burger’, buiten de hekken sloeg de Mobiele Eenheid in op demonstranten. (Vrij Nederland, 21/06/97)

Europa van de regio’s, een verenigd Europa dat bestaat uit regio’s en niet uit staten.

De Vlaamse minister-president is geen aanhanger van het Vlaams Blok, maar een nette, dus saaie christen-democraat. Hij droomt niet van een onafhankelijke Vlaamse staat (althans niet hardop), maar van ‘het Europa van de regio’s’, waarin Vlaanderen, net als Bretagne, Catalonië en Friesland, zijn eigen plaats zal krijgen. (Vrij Nederland, 12/07/97)
Maar Vlaanderen en Wallonië als aparte eenheden in Europa, dat zie ik niet gebeuren. Het Europa van de regio’s, my goodness. (Elsevier, 09/05/98)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut