Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

etablissement - (bedrijfsvestiging, met name in de horeca)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

etablissement zn. ‘bedrijfsvestiging, met name in de horeca’
Nnl. etablissement ‘vestiging, handelskantoor in het buitenland’ [1703; WNT stokhouder], ‘gebouw of verzameling gebouwen van een bedrijfsvestiging’ [1802; WNT vermoge], ‘bedrijf’ [1819; WNT werkdadig], ‘horecaonderneming’ [1954; WNT trap I].
Ontleend aan Frans établissement, met als oudste betekenis ‘het vestigen, oprichten’ [establissement 1155; Rey], later ‘oprichting’ [1190; Rey], ‘plaats van oprichting’ [1606; Rey], ‘gebouwen van een bedrijfsvestiging; bedrijf’ [1835; Rey], daarnaast ook ‘handelskantoor in het buitenland’ [1698; Rey]. Afleiding van het werkwoord établir ‘vestigen’, Oudfrans establir [1080; Rey] < Latijn stabilīre ‘handhaven, stutten’, afleiding van het bn. stabilis ‘stevig’, zie → stabiel.
De Franse betekenisontwikkeling, van handeling (het vestigen) naar plaats van handeling en product van handeling, is voor de hand liggend. Vanaf het moment van ontlening lopen de Nederlandse en Franse betekenissen parallel, wat duidt op herhaalde betekenisontlening. Het woord behoorde dan ook tot de ambtelijke stijl, die tot en met de 19e eeuw sterk door het Frans beïnvloed werd. De vernauwing tot ‘horecaonderneming’ is 20e-eeuws, typisch Nederlands, en mogelijk beïnvloed door volksetymologische associatie met → eten. Het BN kent een verdere vernauwing: het woord wordt alleen pejoratief gebruikt.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

etablissement [onderneming, inrichting] {1703} < frans établissement [idem] < latijn stabilimentum [steun, stut], van stabilire [stutten, staande houden] (vgl. establishment).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

etablissement onderneming, inrichting 1703 [WNT stokhouder] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut