Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

escaleren - (steeds ernstiger worden)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

escalatie zn. ‘verernstiging van een situatie zonder uitzicht op een einde’
Nnl. escalatie ‘verernstiging van een militair conflict’ [1965; WPJ 1966].
Ontleend aan Amerikaans-Engels escalation ‘id.’ [1938; OED], afleiding van het werkwoord escalate ‘escaleren’ [1959; OED], eerder ook al ‘met een roltrap omhoog gaan’ [1922; OED], beide neologismen gevormd bij het zn. escalator ‘roltrap’ [1900; OED], oorspr. een merknaam, gevormd naar analogie van Amerikaans-Engels elevator ‘lift’ op basis van het werkwoord escalade ‘met ladders bestormen’ [1801; OED], eerder als zn. escalade ‘bestorming met ladders’ ontleend aan Frans escalade ‘id.’ [1456; Rey]. Dit Franse woord (dat ook in het Nederlands in gebruik is geweest [1654; Meijer]) gaat via het Provençaals terug op het Latijnse zn. scālae ‘ladder, trap’ (< *scand-s-la, zie → scala) bij het werkwoord scandere ‘klimmen’, zie → scanderen.
Als tussenstap voor bovengenoemde neologismevorming diende wellicht het begrip Engels escalator clause ‘clausule of contract waardoor prijzen, lonen e.d. kunnen stijgen (in theorie onbeperkt, dus als een roltrap) om aan bepaalde standaarden te kunnen blijven voldoen’ [1930; OED].
Aanvankelijk werd de term escalatie vooral gebruikt binnen de context van de (nucleaire) koude oorlog. Inmiddels wordt zij algemeen gebruikt.
escaleren ww. ‘met stappen in kracht toenemen’. Nnl. escaleren [1969; WNT Aanv.]. Gevormd uit escalatie naar het voorbeeld van andere woordparen op -atie en -eren.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

escaleren [steeds ernstiger worden] {na 1950} o.i.v. engels to escalate [idem] < spaans escalar [bestormen, met geweld binnendringen], van latijn scala [ladder, stormladder], frans escalader, italiaans scalare.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

escaleren (van Engels escalate)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

escaleren steeds ernstiger worden 1969 [Aanv WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut