Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

erts - (delfstof waaruit metaal kan worden gewonnen)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

erts [metaal bevattende delfstof] {1556} < hoogduits Erz, oudsaksisch, oudhoogduits ēr, oudengels ār (engels ore), oudnoors eir, gotisch aiz, verwant met latijn aes (2e nv. aeris) [metaal], oudindisch ayas [ijzer], ten slotte soemerisch urud(u) [koper], welke woorden mogelijk verwant zijn met Ayashya, een oude naam voor Cyprus, vgl. voor de betekenis koper. In het middelnl. bestond eer, ere [koper, metaal] {1301-1400}.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

erts znw. o., eerst 16-17e eeuw < nhd. erz, ohd. aruzzi, os. arut; het woord gaat uiteindelijk op sumerisch urudu ‘koper’ terug. — Zie: ijzer.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

erts znw.onz., eerst in het Nnl. Overgenomen uit nhd. erz. Het Mnl. heeft hiervoor eer onz.; vgl. ijzer.

ijzer [...] Een geheel ander woord is ohd. aruz(zi), erizzi o. “metaalslak, ongezuiverd metaal” (nhd. erz, waaruit ndl. erts) = os. arut “id.”, dat wel bij lat. raudus “metaal”, rudis “onbewerkt” en hoogerop bij rood gebracht is, door anderen bij gr. árdis “pijlspits” of bij alb. arɛ́nts “staal”. Men heeft op ’t bet.-verschil tusschen ohd. êrîn “koperen, bronzen”: erzîn in ’t alg. “metalen” gewezen, maar dat helpt ons niet voor de etymologie van ’t laatste.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

ijzererts. In het Germ. zal allicht ohd. aruz(zi), erizzi, os. arut ‘metaalslak, erts’ ontleend zijn, maar waaraan? Uit lat. aes rude ‘ruw metaal’ onwsch. Uit sumer. urudu ‘koper’ (zo opnieuw Karsten Germ. 85 vlg.) mogelijk, maar toch niet bepaald voor de hand liggend.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

erts o., uit Hgd. erz, Ohd. aruzzi + Os. arut + Gr. árdis = pijlspits, Arm. arénts = staal; niet verw. met Mnl. eer (z. ijzer).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

erts (Duits Erz)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

erts metaal bevattende delfstof 1556 [WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal