Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

engageren - (in dienst nemen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

engageren ww. ‘in dienst nemen’
Vnnl. engageeren ‘verpanden/inwikkelen’ [1650; Hofman]; nnl. zich engage(e)ren ‘zich verloven’ [1738; WNT], ‘overreeden/iemand zyn woord doen geeven’ [1805; Meijer], ‘in dienst nemen’ [1806; WNT], maar nu toch vooral in de constructie zich engageren ‘zich betrokken voelen’ [jaren 1960; Nierop 1975].
Ontleend aan Frans engager ‘verpanden; verplichten; in dienst nemen’ [12e eeuw] en s'engager ‘zich verbinden’, een werkwoord dat is ontstaan uit de uitdrukking (mettre) en gage ‘tot pand geven’ bij het zn.gage, dat rechtstreeks verwant is met → wedde.
De betekenisontwikkeling volgt die in het Frans. De jongste en in het hedendaags Nederlands voornaamste betekenis ‘zich betrokken voelen’ dateert in het Frans pas van kort voor de Tweede Wereldoorlog en manifesteert zich vooral in het deelw. geëngageerd ‘persoonlijk betrokken’, meestal met betrekking tot politieke of maatschappelijke kwesties.
engagement zn. ‘betrokkenheid’. Vnnl. engagement ‘verbintenis, overeenkomst’ [1628; WNT uitstellen], ‘verloving’ [1742; WNT huwelijk I], ‘betrokkenheid’ [jaren 1960; Nierop 1975]. Ontleend aan Frans engagement. De betekenisontwikkeling volgt die van engageren.
Lit.: Nierop 1975, 66-67

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

engageren [(als artiest) verbinden aan] {1650 in de betekenis ‘verpanden, inwikkelen’} < frans engager, van en [in] + gage (vgl. gage).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

engageren ww., na Kiliaen, ‘in zijn dienst verbinden’, in het nl. bijzonder ‘verloven’ < fra. engager ‘verpanden, nodigen, werven’, gevormd uit de uitdrukking (mettre) en gage; zie verder: gage.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

engageeren ww., nog niet bij Kil. De bet. “zich verloven” van ’t refl. ww. is secundair en speciaal ndl. Van fr. engager “verpanden, noodigen, werven” (van en en gage). Ook elders ontleend.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

engage[e]ren. Reeds in het laatst van de 17e eeuw.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

engagere (ww.) in dienst nemen; Nuinederlands engageeren <1806> < Frans engager.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

engageren (Frans engager)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

engageren ‘(zich) verloven’ -> Negerhollands engēs ‘zich verloven met’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

engageren (als artiest) verbinden aan 1806 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut