Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

elders - (op een andere plaats)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

elders bw. ‘op een andere plaats’
Mnl. jc en quam hier elders om nyet ‘ik kwam hier voor niets anders’ [1265-70; CG II, Lut.K].
Met epenthetische -d- tussen -l- en -r- (zoals in → kelder) en met bijwoordelijke → -s ontwikkeld uit het in het Middelnederlands gebruikelijkere elre ‘elders’.
Os. ellior; oe. ellor ‘naar elders’; got. aljar ‘elders’; < pgm. *alja-r- ‘naar elders’. Zonder achtervoegsel -r- is verwant mnl. el ‘anders’ (zoals in → ellende); met ander achtervoegsel bijv. oe. elles ‘anders’ (ne. else).
Buiten het Germaans zijn verwant Latijn alius ‘ander’ (zie → alias, → alibi) en aliēnus ‘vreemd’; Grieks állos ‘een ander’ (zie → allochtoon); Gallisch alios ‘ander’; bij de wortel pie. *h2el- ‘ander’ (IEW 25-26).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

elders* [op een andere plaats] {1514} met het bijwoorden vormend achtervoegsel s van middelnederlands elre, eldre, elder(e) {1237}, dat evenals daar, hier, waar een plaatsaanduidend achtervoegsel r vertoont. Vgl. oudsaksisch ellior, oudengels ellor [naar elders], gotisch aljar [elders], maar aljis [ander]; buiten het germ., zonder r, latijn alius, grieks allos, oudiers aile [ander].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

elders bijw., later-mnl. elders met adv. s uit mnl. elder, elre ‘elders’, os. ellior, oe. ellor ‘naar elders’, got. aljar ‘elders’. Met locatief-suffix r (evenals in hier, daar en waar) afgeleid van de stam *alja, vgl. got. aljis ‘een ander’. — Idg. *aljo vgl. gr. állos ‘een ander’, lat. alius ‘ander’ en aliēnus ‘vreemd’, gall. alios, oiers aile, toch. A alya-kǝ, Β alye-kǝ ‘een ander’ (IEW 25-6). — Zie ook: ellende.

Dit pronomen werd in het germ. door ander verdrongen. Mnl. el ‘anders’ (ook nog zuidnl.) is nog de voortzetting van germ. alja-.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

elders bijw., reeds later-mnl. Met adverbiale s (zie aanstonds) uit mnl. elder, elre “elders” = os. ellior, ags. ellor “naar elders”, got. aljar “elders”. Met hetzelfde formans r als got. þar (zie daar) van den stam germ. *alja- (got. aljis) “een andere”, idg. *aljo-: ier. aile, lat. alius, gr. állos, arm. ail “id.”. Deze stam, in het Ndl. evenals in andere germ. talen overigens door ander verdrongen, komt nog in ellende voor mnl. nog in de bijww. el, els “anders”, ospr. acc. enk. en gen. enk. o. (= mnd. el, ohd. elles, ofri. ags. elles, eng. else “anders”). Hoogerop is idg. *aljo- wsch. verwant met ier. t-all “ultra, illic”, lat. ollus “ille” (*ol-no-), ksl. lani “in ’t vorige jaar”, oi. áraṇa- ”ver, vreemd”. De wisseling van a en o is bij een vnw.-stam minder vreemd dan anders (vgl. bij al).

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

elders bijw., met adverb. s van *elder, Mnl. elre, Os. ellior + Ags. ellor, Go. aljar, afleid. met adv. r gelijk hier, daar (in ’t Ndl. met epenthet. d tusschen l en r) van *el, waar e = ä, Mnl. el = ander, Os. eli + Ohd. id., Ags. ele (Eng. gen. else = anders), Ofri. ili, Go. aljis + Arm. ail, Gr. állos (d.i. ali̯os), Lat. alius, Oier. aile = ander.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Elders (oorspr. eire + s) bet. anders, ergens anders; Got. aljis = een ander, evenals ’t Lat. alius.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

elders ‘bijwoord van plaats: niet hier’ -> Duits dialect † elders ‘bijwoord van plaats: niet hier’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

elders* bijwoord van plaats: niet hier 1514 [MNW]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut