Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

eest - (drooginrichting)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

eest*, ast [drooginrichting] {eest(e) 1412} middelnederduits eiste, oudengels āst [droogoven], oudnoors eisa [gloeiende as], latijn aestus [hitte], naast oudsaksisch ed [vuur], oudhoogduits eit [gloed], oudengels ād [brandstapel], latijn aedes [huis, eig.: haard], grieks aithos [brand], oudindisch edha(s)- [brandhout] (vgl. ether).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

ast znw. m., ‘droogoven’, alleen Zuidnl., mnl. ast. Dit gaat terug op idg. *azd-, vgl. gr. azō (< *azdi̭ō) ‘dorren, drogen’, tsj. pools ozd ‘droogoven’; dit is weer een d-afleiding van de idg. wt. *as ‘branden, gloeien’, vgl. de onder as 2 genoemde woorden.

eest znw. m. ‘droogoven’, mnl. eest(e), ēst(e), mnd. eiste, oe. āst (ne. oast). — Afgeleid van een woord *aisōn ‘vuur’, vgl. on. eisa ‘gloeiende as, vuur’, nnoorw. dial. eisa ‘plaats waar vuur gemaakt is’, nzw. dial. ajsa ‘haardvuur’. Dit germ. *aisōn is ontstaan uit *aiðsōn < idg. grondvorm *aidh-es, vgl. on. eisa, waarvan weer afgeleid *aidh-st, vgl. nnl. eest en verder germ. PN Aistomodius, lat. aestus ‘hitte’, aestas ‘zomer’. — Dit zijn alle afleidingen met s van de wt. *aidh, vgl. os. ēd ‘vuur, brandstapel’, ohd. mhd. eit ‘gloed’, oe. ād ‘brandstapel’ en verder lat. aedes ‘huis’ (eig. ‘haard van het huis’), gr. aíthos ‘brand’, aithō ‘aansteken’, oi. ēdhas ‘brandhout’, inddhē ‘ontvlamt’, oiers aed ‘hitte, vuur’ (IEW 11-2).

Het is opmerkelijk, dat het Zuidnl. woord ast eveneens ‘droogoven’ van geheel andere herkomst is.

eest [Aanvullingen en verbeteringen]: J. Lindemans, Feestbundel Van de Wijer I (1944), 166 volg. wil eest beschouwen als umlaut van ast.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

eest znw. Kil. eest (“Holl.”), est, eist, mnl. e(e)st(e) (m. v.?). = mnd. eiste v., Teuth. este “droogoven”, ags. âst v. (eng. oast) “id.”. Verwant met on. eisa v. “vuur”, ohd. gan-eista v. “vonk”, misschien ook (ablaut ai : i) met ohd. ëssa v. “smidsoven” (nhd. esse), waarin evenwel anderen niettegenstaande de ë *asjôn- zien [vgl. zw. ässja, ouder-de. essje “smidsoven”, noorw. dial. esja “gloeiende asch”, finsch (ontl.) ahjo “ustrina, caminus fabrilis”, mnd. āse v. “droogplaats voor vleesch” (westf. asse); van de basis ā̆s-, zie hieronder; Kil. ese “ustrina”, mnd. ēse v. “smidsoven” in ieder geval bij hd. esse]. Terecht ziet men in germ. ais- in eest enz. oorspr. *aidh-s- en terecht vergelijkt men lat. aestâs “zomer”, aestus “hitte, branding”, av. aêsma- “brandhout”, slov. istėje, stėje “opening van den oven”, čech. nístěj “haard, oven”, oi. íṣṭakâ-, av. ištya-”baksteen”. Idg. (a)idh-s- komt van (a)idh- “branden”: vgl. ohd. eit, ags. âd m.o. “brandstapel”, ier. aed “vuur”, lat. aedês “huis, tempel” (ospr. “haardstede”), gr. aíthō “ik brand”, aĩthos “brand, hitte, vuur”, oi. édhas- “brandhout”, inddhé “hij steekt aan”. Een geheel ander woord is dial. nnl. mndl. ast “droogoven” = po. čech. ozd “id.”; verwant met gr. ázō “ik maak droog”, ázomai “ik verdor”, ázē “droogte, dorheid”: een d-afl. van den wortel ā̆s- “droog maken, schroeien”: vgl. as en zie hierboven.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

eest m. (droogoven), Mnl. eeste + Ags. ást (Eng. oast), hierbij Hgd. esse = oven, On. eisa = vuur + Skr. iṣṭakā, Av. iṣtya = baksteen, Lat. aestus = hitte, aestas = zomer, Slov. istė́je = ovengat: Idg. *(a)idh-s-, waarnevens *(a)idh-: Ohd. ait, Ags. ád = brandstapel + Skr. edhas = brandhout, Gr. aíthō = branden, Lat. aedes, Oier. aed = vuur (z. ast).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

1es s.nw. (verouderd)
Vuurmaakplek, vuurherd (opgeboude verhogie waarop vuur gemaak word).
Uit Ndl. eest, waarnaas est, ast (Mnl. eest, eeste, este) 'plek om veral mout of graan te droog, gewoonlik 'n vloer wat van onder verwarm is', en in S.Ndl. 'smitshaard' (1901). Reeds by Van Riebeeck (1651 - 1662). Eerste optekening in Afr. by Pannevis (1880).
Ndl. eest gaan terug op dieselfde stam as Oudnoors eisa 'vuur' en Oudhoogduits ganeista 'vonk'. Buiten die Germ. tale ook verwant aan Latyn aestas 'somer' en aestus 'hitte'. Kiliaan wys op die verband met Latyn ustrina 'verwarmingsplek' (WNT).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

es II: “vuurherd”; hou blb. enersyds verb. m. Ndl. as(ch) en andersyds m. Ndl. eest/ese (Mnl. e(e)st(e), by Kil ese/est/ast, in bet. “ustrina, wsk. “verwarmingsplek”).

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Eest (droogoven), van den Idg. wt. as = branden. Vgl. ’t Hgd. Esse = vuurhaard van metaalwerkers, en ’t Lat. aestas = zomer. Zie Asch.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut