Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ebolavirus - (virus dat gevaarlijke bloedingen veroorzaakt)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

ebolavirus [virus dat gevaarlijke bloedingen veroorzaakt] {1978} < engels Ebola virus, genoemd naar de Ebola, een rechterzijrivier van de Zaïre (Kongo).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

ebolavirus s.nw.
Virus wat uiters gevaarlike bloeding veroorsaak.
Uit Eng. ebola virus (laat 1970's).
Eng. ebola virus gevorm na Ebola, 'n sytak van die Kongorivier, Midde-Afrika, waar die siekte die eerste keer aangemeld is.
Ndl. ebolavirus (1978).

Thematische woordenboeken

T. Beijer en C.G.L. Apeldoorn (1996), Woordenboek van medische eponiemen, Houten

Ebola-virus: In 1978 verscheen een rapport van de World Health Organisation waarin verslag gedaan werd van een hemorragische koorts die twee jaar eerder de bevolking van Soedan en Zaïre geteisterd had. In Zaïre werden de patiënten met koorts, dysenterie-achtige verschijnselen, onderhuidse bloedingen en bloedverlies uit alle lichaamsopeningen in een missieziekenhuis in het noorden van het land opgenomen. De mortaliteit was hoog, vijftig tot negentig procent van de patiënten overleed aan de gevolgen van deze hemorragische koorts. In het Center for Disease Control in Atlanta ontdekte men in bloed- en weefselmonsters een nieuw virus, dat genoemd werd naar het riviertje de Ebola in de omgeving van het ziekenhuis. Het Ebola-virus behoort met het verwante Marburg-virus tot de filovirussen. Een tweede epidemie met dit levensbedreigende virus trof in mei 1995 de Zaïrese stad Kikwit.

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

ebolavirus (1978, uit het Engels) klein draadvorming virus (filovirus) dat gevaarlijke bloedingen veroorzaakt

De Ebola is een zijrivier van de Zaïre. Ze stroomt in het noorden van Zaïre (het voormalige Belgisch Kongo), in het hart van Afrika.
In september 1976 brak in het dal van de Ebola een gevaarlijke ziekte uit, die een paar maanden daarvoor ook in Soedan was gesignaleerd. De kern van de epidemie werd het kleine ziekenhuis van Yambuku, waar Belgische missiezusters de scepter zwaaiden. Zij gaven dagelijks, op alle afdelingen van het ziekenhuis, tientallen injecties en gebruikten daarvoor slechts vijf injectiespuiten.
In totaal raakten 318 mensen met het ebolavirus besmet. Negentig procent van hen stierf binnen korte tijd een gruwelijke dood: ebola verwoest namelijk de organen en veroorzaakt bloedingen uit alle lichaamsopeningen. Het zogeheten Zaïre-ebola is het dodelijkste virus dat we kennen, op het aids-veroorzakende HIV na.
Aanvankelijk had men geen idee om wat voor virus het ging. Bloedmonsters werden tegelijkertijd in Engeland, België en de Verenigde Staten onderzocht. K.M. Johnson en F.A. Murphy van het Center for Disease Control in Atlanta stelden in 1977 vast dat het om een variant ging van het zogeheten marburgvirus (zie verder hieronder). Na overleg met hun Britse en Belgische collega’s stelden zij de naam Ebola virus voor.
De uitbarsting van het ebolavirus in Zaïre was korte tijd wereldnieuws. Daarna verslapte de aandacht, tot het virus in 1989 plotseling opdook in de Verenigde Staten. De ziekte werd geconstateerd bij enkele honderden apen in een quarantainegebouw in Reston, een plaatsje in de buurt van Washington DC. Deze variant van het ebolavirus staat bekend als het Restonvirus. Alle apen werden afgemaakt door een speciale afdeling van het Amerikaanse leger.
Recentelijk, in maart 1995, dook het ebolavirus andermaal op in Zaïre, bij het plaatsje Kikwit. Ditmaal vielen er binnen korte tijd negentig slachtoffers, onder wie — wederom — enkele missiezusters.
De natuurlijke gastheer voor het virus is nog niet gevonden. De meeste besmettingen worden veroorzaakt door eenzelfde injectiespuit te gebruiken voor verschillende personen of door onzorgvuldige omgang met uitwerpselen.

Engels Ebola virus (1977); Duits Ebola-Virus; Frans virus Ebola.

Vergelijk lymeziekte

EBOLAVIRUS: K.M. Johnson e.a., ‘Isolation and partial characterisation of a new virus causing acute h æmorrhagic fever in Zaire’, in: Lancet 12.3.1977, p. 569-582; R. Preston Het killervirus (Amsterdam 1994) 60 e.v.; Wim Köhler ‘Dodelijke virussen’, in: NRCH 18.5.1995.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

ebolavirus virus dat gevaarlijke bloedingen veroorzaakt 1978 [Sanders 1995] <Engels

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

ebolavirus (naar een zijrivier van de Zaïre), overdraagbaar virus dat in 1976 in Zaïre voor het eerst werd ontdekt door Peter Piot en Guido van der Groen. Het eerste slachtoffer viel echter al in 1967 in het Duitse Marburg. Pas in het begin van de jaren negentig kwam Ebola meermaals in de media. In mei 1995 maakte het virus 153 slachtoffers in het Zaïrese Kikwit. Een adequate behandeling bestaat nog niet. Het virus is even gemeen als aids*, maar werkt veel sneller. Het ebolavirus is iets besmettelijker: ook contact met urine en ontlasting van een ebolapatiënt kan tot besmetting leiden. In feite is het de op een na dodelijkste virusziekte bij mensen; alleen hondsdolheid is erger. Ook wel killervirus genoemd.

Niet alle patiënten overlijden aan de gevolgen van een infectie met Ebola: de handboeken geven een percentage van 50 tot 90 procent. (Trouw, 12/05/95)
Het Ebola-virus stak twintig jaar geleden voor het eerst de kop op en werd vervolgens vernoemd naar een Zaïreese rivier. Lange tijd verdween het dodelijke virus, tot het, begin van dit jaar, weer actief werd in Kikwit. Sindsdien zijn er — volgens de Wereldgezondheidsorganisatie — 59 mensen aan gestorven. Nu is er alles aan gelegen om de verspreiding van het virus naar de 5 miljoen inwoners tellende hoofdstad Kinshasa tegen te houden. (Nieuwe Revu, 17/05/95)
Waarom schenken de media zoveel aandacht aan het Ebola-virus, dat tot nu toe ruim honderd slachtoffers heeft geëist, terwijl in Afrika dagelijks vijfhonderd mensen sterven aan diarree? (HP/De Tijd, 26/05/95)
Zo was hij (de Vlaamse dokter Peter Piot — MDC) in 1976 een van de ontdekkers van het Ebola-virus. (Elsevier, 08/06/96)
Apen in de Amerikaanse stad Texas blijken besmet met het dodelijke Ebola-virus. (Zink, juni 1996)
Het Ebola-virus, ook wel het killer-virus genoemd, trekt opnieuw de aandacht. Tijdens een kongres in het Tropisch Instituut van Antwerpen zijn alle Ebola-freaks, zoals ze zichzelf noemen, aanwezig om de balans op te maken. (De Morgen, 06/09/96)
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zijn bovendien in de laatste twintig jaar maar liefst 29 nieuwe infectieziekten ontdekt, waaronder de legionairsziekte, de uitbarsting van het Ebola-virus die recentelijk midden-Afrika teisterde, en natuurlijk Aids. (HP/De Tijd, 08/11/96)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut