Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dynamo - (machine die bewegingsenergie omzet in elektrische stroom)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dynamo zn. ‘machine die bewegingsenergie omzet in elektrische stroom’
Nnl. dynamo [1894; WNT zes].
Internationaal woord, oorspr. als Duits dynamo-elektrische Maschine, de naam die Werner Siemens (1816-1892) in 1867 aan zijn uitvinding gaf. De verkorting tot dynamo heeft voor het eerst in het Engels plaatsgevonden [1882; OED] en zich van daaruit verspreid. Het woord is afgeleid van Grieks dúnamis ‘kracht’, zie → dynamisch.

EWN: dynamo zn. 'machine die bewegingsenergie omzet in elektrische stroom' (1894)
ANTEDATERING: die door een gewone "dynamo" met reuzenkracht worden volgepompt [1881; AHB 27/11]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

dynamo [toestel voor opwekking van elektrische energie] {1894} < engels dynamo; de uitvinder ervan, de Duitse ingenieur Ernst Werner von Siemens (1816-1892) bedacht de naam: Dynamo-elektrische Maschine, wat hij later verkortte tot Dynamo-Maschine, in Engeland verder verkort tot dynamo (vgl. dynamiek).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

dynamo znw. m. is een verkorte vorm van het nhd. dynamo-maschine, zelf weer ontstaan uit de naam dynamo-elektrische maschine, die Werner Siemens aan de door hem uitgevonden machine gaf; het 1ste lid is gr. dúnamis ‘kracht’.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

dinamo s.nw.
Toestel wat meganiese krag omskakel in elektriese krag.
Uit Eng. dynamo (1882) of Ndl. dynamo (1894).
Eng. dynamo is 'n verkorting van dynamo-machine, wat 'n verkorting is van dynamo-electric machine, die naam daarvoor gegee deur die D. ingenieur en uitvinder daarvan, Ernst Werner von Siemens (1814 - 1892). Ndl. dynamo uit Eng. dynamo.
D. Dynamo (19de eeu), Fr. dynamo.

Thematische woordenboeken

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Dynamo (Gr. δύναμις (dýnamis) = kracht). 1. Machine voor de opwekking van een electrischen stroom, gebouwd volgens het „dynamo-principe” (of beginsel van zelfopwekking), dat in 1866 door Werner Siemens (1816—1892) is ontdekt; 2. eerste lid in samenstellingen met de betekenis: kracht-, vermogen-; b.v. dynamometer.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

dynamo ‘toestel voor opwekking van elektrische energie’ -> Indonesisch dinamo ‘toestel voor opwekking van elektrische energie’; Boeginees dinâmo ‘toestel voor opwekking van elektrische energie’; Jakartaans-Maleis dinamo ‘toestel voor opwekking van elektrische energie’; Javaans dhinamo ‘toestel voor opwekking van elektrische energie; zaklantaarn’; Madoerees dhinamo ‘toestel voor opwekking van elektrische energie’; Makassaars dinâmo ‘toestel voor opwekking van elektrische energie’; Minangkabaus dinamo ‘toestel voor opwekking van elektrische energie’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

dynamo toestel voor opwekking van elektrische energie 1894 [WNT vereffening] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut