Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

droogstoppel - (saai mens)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

droogstoppel [saai mens] {1860} naar Batavus Droogstoppel, figuur uit Multatuli's ‘Max Havelaar’.

Thematische woordenboeken

M. De Coster (2007), Groot scheldwoordenboek: van apenkont tot zweefteef, Antwerpen

droogstoppel: saai, vervelend persoon. Sedert 1860 en genoemd naar Batavus Droogstoppel, een brave, bekrompen Nederlandse burgerman uit Multatuli’s ‘Max Havelaar’.

Oom schijnt alleen zake te kenne; menselik gevoel bestaat niet voor hem. Dat noemt ie… God betere ’t… belletristiese fantazië! Zo’n Droogstoppel!’ (Marcellus Emants, Inwijding. Haags leven, 1901)

K. van Dalen-Oskam & M. Mooijaart (2005), Nieuw bijbels lexicon: woorden en uitdrukkingen uit de bijbel in het Nederlands van nu, uitgebreid met De Nieuwe Bijbelvertaling, Amsterdam

Droogstoppel, romanfiguur uit Multatuli's Max Havelaar; (fig.) saai persoon zonder creativiteit of idealen.

'Sult ghy een gedreven blat verbrijselen? ende sult ghy eenen drooge stoppel vervolgen?' is de retorische vraag, hier weergegeven naar de Statenvertaling (1637), van Job aan God (Job 13:25). Hij wil antwoord op de vraag waarom God hem, een zieke, onschuldige man, zo genadeloos treft. De droge stoppel (in de NBG-vertaling en de NBV: verdorde strohalm) is hier het beeld voor iemand die geen kracht meer bezit, uitgeteerd is. Omdat de verbinding droge stoppel buiten bijbels verband niet gewoon is, is het niet uitgesloten dat Multatuli door dit beeld geïnspireerd werd bij de naamgeving van de bekende figuur uit de Max Havelaar, Droogstoppel. 'Ik ben Mijnheer Droogstoppel. Batavus Droogstoppel .... Last & Co. is de firma, makelaars in Koffij.' (Multatuli, Max Havelaar, of de Koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij. Amsterdam, J.de Ruyter 1860, p. 13). Multatuli varieerde wel vaker op bijbelse formuleringen.
De betekenis stemt niet helemaal met de bijbelse overeen. Droogstoppel is immers het prototype van een saai persoon zonder enige verbeeldingskracht, die dichtregels letterlijk opvatte en vervolgens verklaarde dat het allemaal leugens waren. 'Ik zeg: waarheid en gezond verstand; daar blijf ik bij' (Multatuli, Max Havelaar, p. 2). In vergelijkingen en beeldspraak komt men deze figuur nog een enkele keer tegen.

Statenvertaling (1637), Job 13:25. Sult ghy een gedreven blat verbrijselen? ende sult ghy eenen drooge stoppel vervolgen?
Met meer of minder gelijk aan haar kant baande de historische benadering zich een pad door de bijbelverhalen heen. Maar wel als een soort Batavus Droogstoppel, die geen oor heeft voor wat literaire schoonheid mag heten (de historisch-kritische onderzoekers lazen de Griekse en hebreeuwse teksten en niet de vertalingen). (NRC, okt. 1994)
Ik vond en vind het [bepaalde Zuid-Afrikaanse woorden] fantastisch mooie woorden [...]. Ik denk dat alleen een droogstoppel ze als neutraal (dus niet mooi of lelijk) zal bestempelen. (Onze Taal, 2000, nr. 2/3, p. 63)
Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

droogstoppel [saai, vervelend mens] (1860). Eduard Douwes Dekker (1820-1887) publiceerde in 1860 onder het pseudoniem Multatuli zijn boek Max Havelaar, of de Koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij, gericht tegen de uitbuitingspraktijken in Nederlands-Indië. Uit dit boek zijn droogstoppel ‘saai mens’ en pak van Sjaalman ‘een bundel papieren met allerhande onverwachte stukken’ spreekwoordelijk geworden. De Max Havelaar leverde het Nederlands nog meer woorden op. Het boek begint als het geschrift van een kleinburgerlijke Amsterdamse koffiehandelaar, Batavus Droogstoppel, die van een mislukte jeugdvriend, Sjaalman genoemd, een pak belangrijke Indische papieren ontvangt. Multatuli laat zijn Max Havelaar voorafgaan door een toneelstukje over de berechting van Lothario, door wie Barbertje zou zijn vermoord. Barbertje blijkt springlevend, maar Lothario moet toch hangen. In het spraakgebruik is hieruit met persoonsverwisseling de formule Barbertje moet hangen ontstaan, die begin twintigste eeuw voor het eerst is gesignaleerd. In de Max Havelaar gebruikt Multatuli met nadruk het naar het Duitse Halbheit gevormde halfheid ‘onbeslistheid, weifeling’, dat mogelijk door hem in het Nederlands is geïntroduceerd. Ook afkomstig van Multatuli zijn de benamingen Insulinde ‘Indonesische archipel’ en de bijnaam voor Nederlands-Indië de gordel van smaragd.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

droogstoppel saai mens 1860 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut