Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dringend - (spoedeisend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dringen ww. ‘zich door druk uitoefenen een weg banen; voorwaartse druk uitoefenen’
Mnl. die scerue souden ... in haer vlesch dringen ‘de scherven moesten in haar vlees (door)dringen’ [1290; CG II, En.Cod.], drongen (verl. tijd mv.) ‘drongen’ [1291-1300; CG II; Wiss.]; vnnl. een zweert [sal] doir, v siele dringen ‘een zwaard zal zich een weg door uw ziel banen’ [1526; WNT zwaard 1], het dringen van den waetere ‘het doorsijpelen van het water’ [1578; WNT zorg 1], de poorte [is engh...] men moet dringen end' arbeyden ... om daer in te gheraken ‘de poort is nauw, men moet dringen en hard werken om er in (in de hemel) te komen’ [1673; WNT zijzelf].
Os. thringan, ohd. dringan (nhd. dringen), oe. þringan, ofri. (ur-)thringa ‘verdringen’; on. þryngva, þryngja ‘dringen’; got. þreihan ‘dringen’; < pgm. *þrinhan- ‘dringen’, zie ook → driegen. Het werkwoord hoorde tot de 3e klasse der sterke werkwoorden. De pgm. vorm had als gevolg van grammatische wisseling in de verl. tijd mv. en het verl.deelw. vormen met -ng-. In het Gotisch is de infinitief klankwettig tot þreihan geworden en overgegaan naar de 1e klasse (zoals dat ook is gebeurd met Nederlands → gedijen). In de andere Germaanse talen is de vorm uit de verl. tijd in de andere tijdsvormen doorgedrongen. Een oude causatief bij het oorspr. ww. is misschien → dreigen.
Misschien verwant met Litouws treñkti ‘krachtig slaan, stampen’ en Avestisch thraxta- ‘opeengedrongen’. Dan moet het teruggaan op pie. *trenk- (IEW 1093), misschien hoort dit op zijn beurt weer bij pie. *terh1- ‘draaien’ (IEW 1071-72).
Al in het Middelnederlands is het zwakke causatieve werkwoord drengen ‘doen doordringen’ versmolten met het sterke werkwoord dringen. In het Duits bestaat drängen ‘(aan)dringen’ nog steeds; in het Zweeds heeft het zwakke tränga de betekenis ‘dringen’ overgenomen van het sterke werkwoord, dat daarna verdwenen is.
dringend bn. ‘met drang gevraagd; urgent’. Vnnl. bij dringenden noodt ‘bij acuut gevaar’ [1636; WNT], nnl. dat iemand ... dringend verzoekt [1710; WNT voor II].

EWN: dringen ww. 'zich door druk uitoefenen een weg banen; voorwaartse druk uitoefenen' (1290)
ANTEDATERING: da si te heme drungen 'daar waar ze naar hem opdrongen' [1200; VMNW]
EWN: ♦ dringend bn. 'met drang gevraagd; urgent' (1636)
ANTEDATERING: mnl. Dese quamen sere dringende vort 'deze baanden zich met forse druk een weg (?)' [1340-60; MNW-P, Roman van Limborch]
Later: dryngende 'dwingend' [1477; Teuth.]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

dringend ‘urgent’ (bet. van Frans pressant)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut