Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

drecht - (overvaart, doorwaadbare plaats)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

drecht, trecht, tricht [overvaart, doorwaadbare plaats] {in de plaatsnaam Papendreht, nu Papendrecht (Z.-H.) 1105, drecht 1350} net als het tweede deel van Maastricht en Utrecht < latijn traiectum, eig. het verl. deelw. van traicere [over iets heen werpen, over iets heen brengen, (een water) oversteken], van trans, tra- [naar de overkant, over … heen] + iacere (in samenstellingen -icere) [werpen]; hetzelfde woord als de latere ontlening traject.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

drecht znw. v. naam van wateren, vaak in plaatsnamen als Dordrecht, Moordrecht, Zwijndrecht is streng te scheiden van trecht, tricht in Utrecht, Maastricht, dat < lat. trajectum ‘overzetplaats’ overgenomen is. Daarnaast komt ook de vorm dracht voor. Het is een kustwoord (vgl. de kaart bij D. P. Blok, Med. 35, 1959, 12-16), dat men niet zal moeten verklaren uit drift bij het ww. drijven (daartegen reeds J. W. Muller, NGN 6, 1928, 60-68). Dan moet men het afleiden van dragen; M. Schönfeld, Ned. Waternamen 1955, 167-9 beschouwt daarom dracht als de hierbij behorende vorm en leidt drecht van de bijvorm dregen af. Daarbij mag men niet uitgaan van een bet. ‘trekken’, die het nl. niet kent, maar moet aanknopen aan overdrach ‘overtoom’; drecht beduidt dus de plaats waar de schepen bij een onderbreking van een vaarwater over het land worden gedragen of getrokken; dan zou het woord ook op het vaarwater zijn overgedragen. Opmerkelijk is dan alleen, dat deze betekenisverandering zo algemeen heeft plaatsgevonden. Vgl. Pollmeyer Βijdr. tot de Gesch. 20, 1929, 149 ff.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

drecht 2 v. veer, ontleend aan Lat. trajectum (z. trechter).

Thematische woordenboeken

G. van Berkel & K. Samplonius (2018), Nederlandse plaatsnamen verklaard

drecht 'overtoom, veer, waterloop'
Het toponymisch grondwoord drecht 'overtoom, veer, waterloop', waarnaast dracht is qua verspreiding een zogenaamd kustwoord dat voorkomt als waternaam en als bestanddeel in plaatsnamen. Af te wijzen zijn de verklaringen die uitgaan van een ontlening aan lat. trâiectus 'oversteek, punt van overgang' (→ Utrecht) of van *drifti, een afleiding van drijven. Drecht gaat terug op een oorspronkelijk Germaans woord *dragti, een afleiding bij de woordstam van germ. *dragan, dat 'dragen, tillen', maar ook 'trekken, slepen' en 'stromen' betekent (vergelijk ne. to drag, nnl. dreggen, als waterwoord ook nno. drag 'tocht, waterloop' en Orkneys draig 'kleine getijdenstroom'). Plaatsnamen met drecht komen voor langs waterlopen en zij duiden een plaats aan waar iets getrokken werd, bij voorbeeld een plaats waar schepen over een landengte of ondiepte moesten worden getrokken. Vergelijkbaar in betekenis zijn oe. dræg, eveneens in plaatsnamen, 'plaats waar men iets kan slepen', bij voorbeeld een schip over een landengte of boomstammen over een bospad, en ono. drag 'landengte waarover de schepen gedragen of gesleept moeten worden'. Vergelijk ook mnl. overdrach 'overtoom'.
Oudste attestaties in plaatsnamen: 1105 Papendreht (→ Papendrecht)1, 1105 Schlidreht (verdronken, → Sliedrecht)2 en 1108 kopie 12e eeuw Havekesdret (→ Haastrecht)3.
Lit. 1Künzel e.a. 1989 287, 2Idem 326, 3Idem 161.

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

trecht (Latijn traiectum)
tricht (Latijn traiectum)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

drecht* overvaart, doorwaadbare plaats 1105 [Claes]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut