Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dramaturg - (toneelschrijver, toneeladviseur)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

drama zn. ‘toneelstuk; tragedie, schokkende gebeurtenis(sen)’
Nnl. Drama's (mv.) ‘toneelstukken’ [1784; WNT vergenoegd], drama ‘tragedie, tragisch gebeuren’ [1851; WNT zedelijk], drama ‘reeks schokkende gebeurtenissen’ [1864; WNT].
Evenals Duits Drama en Engels drama overgenomen uit Latijn drāma ‘toneelspel’ < Grieks drãma ‘handeling’ bij het werkwoord drãn ‘doen’.
In het Nederlands waren sinds de 17e eeuw termen als schouw- en toneelspel in gebruik, vandaar de late overlevering van het woord, dat misschien onder invloed van het Duits is overgenomen. De betekenis ‘(reeks) schokkende of tragische gebeurtenis(sen), ’ heeft de neutrale betekenis ‘toneelstuk’ enigszins naar de achtergrond gedrongen.
dramatisch bn. ‘betreffende het drama, toneelachtig, hartstochtelijk; opzienbarend, schokkend’. Nnl. dramatisch “tooneelkunstig, tooneelmatig, de tooneelkunde betreffende” [1824; Weiland], ‘hartstochtelijk’ [1855; WNT zangerig I], ‘toneelachtig’ [1869; WNT verkiezing], ‘treffend, schokkend’ [1887; WNT], ‘schokkend, tragisch’ [1911; WNT verbeelding]. Wellicht ontleend aan Duits dramatisch ‘met het drama verbonden; schokkend’ of naar voorbeeld van Frans dramatique ‘betreffende het theater’ [1370; Rey], ‘treffend, aangrijpend’ [ca. 1835; Rey] < Laatlatijn dramaticus ‘betreffende het theater’, een afleiding van drama. ♦ dramatiek, zn. ‘toneelkunst; het opzienbarende’. Nnl. dramatiek ‘toneelkunst’ [1847; Kramers], ‘het treffende, de emotionele werking’ [1906; WNT Aanv.]. Ontleend aan Duits Dramatik ‘toneelkunst’ < Frans dramatique ‘poëtisch genre’ [1636; Rey] (thans ‘televisietoneelstuk’), een afleiding van drama. ♦ dramaturg zn. ‘toneelkenner, toneelschrijver’. Nnl. dramaturg ‘toneelleraar’ [1847; Kramers], ‘toneelschrijver’ [1875; WNT Aanv.]. Ontleend aan Duits Dramaturg [18e eeuw] of rechtstreeks aan Frans dramaturge [1773; Rey] < Laatgrieks drāmatourgós ‘toneelschrijver’, gevormd uit drãma ‘drama’ en -ergos, bij érgon ‘werk’, verwant met → werk en zie ook → energie.

EWN: drama zn. 'toneelstuk; tragedie, schokkende gebeurtenis(sen)' (1784)
ANTEDATERING: "Drama" en "Dramatische" Gedichten der "Hebreeuwen" omschreeven [1764; NLV, 673]
EWN: ♦ dramatisch bn. 'betreffende het drama, toneelachtig, hartstochtelijk; opzienbarend, schokkend' (1824)
ANTEDATERING: "Drama" en "Dramatische" Gedichten der "Hebreeuwen" omschreeven [1764; NLV, 673]
EWN: ♦ dramatiek, zn. 'toneelkunst; het opzienbarende' (1847)
ANTEDATERING: eerst dramatiek 'dramatisch' (bn.) in: over al dramatiek te zijn [1781; Feith, 170]
Later: dramatiek (zn.) in: met betrekking tot letterkunde en "dramatiek" [1839; Gids 3, 213] (EWN: 1847)
EWN: ♦ dramaturg zn. 'toneelkenner, toneelschrijver' (1847)
ANTEDATERING: de twee vermaarde "Dramaturgen" ('toneelschrijvers') [1808; Verhandelingen dichtkonst, 361]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

dramaturg [toneelschrijver, toneeladviseur] {1847} < frans dramaturge < grieks dramatourgos [idem], van drama (vgl. drama) + ergon [werk].

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

dramaturg ‘toneelschrijver, toneeladviseur’ -> Indonesisch dramaturg ‘toneelschrijver’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

dramaturg toneelschrijver, toneeladviseur 1847 [KKU] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal