Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dotteren - (verwijden een vernauwde slagader)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dotteren ww. ‘verwijden van bloedvaten’
Nnl. dotteren ‘verwijden van bloedvaten’ [ca. 1973; Van Andel 1989].
Genoemd naar de Amerikaanse arts en radioloog Charles Theodore Dotter (1920-1985), die het procédé ontwikkelde aan de universiteit van Oregon. De eerste dotteroperatie werd in 1964 uitgevoerd en in 1973 werd in Nederland begonnen met de systematische toepassing van zijn methode.
In het Engels heeft het werkwoord dotter nooit echt ingang gevonden en het is ook geen internationaal woord geworden. In het Duits gebruikt men wel het werkwoord dottern. In België is dotteren wel bekend onder artsen, maar wordt het procédé algemeen dilateren genoemd < Frans dilater ‘verwijden’ < Latijn dilatare ‘id.’, gevormd uit dis- ‘uiteen’ en latus ‘wijd’.
Lit.: G.J. van Andel (1989) ‘Dotteren’, in: OT 58, 156-57

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

dotteren [het verwijden van bloedvaten] {na 1950} genoemd naar de uitvinder, de Amerikaanse arts-radioloog Charles T. Dotter (1920-1985), destijds professor en directeur van het Department of Diagnostic Radiology van de universiteit van Oregon.

Thematische woordenboeken

T. Beijer en C.G.L. Apeldoorn (1996), Woordenboek van medische eponiemen, Houten

dotteren: transluminale angioplastiek. Bij dotteren tracht men een vernauwde of afgesloten slagader met een via de huid in de slagader ingebrachte balloncatheter te verwijden c.q. doorgankelijk te maken, zodat de slagaderlijke bloedstroom wordt hersteld (Van Andel).
In 1964 verrichtte de Amerikaanse radioloog Charles T. Dotter, verbonden aan de University of Oregon Medical School, bij een tweeëntachtigjarige vrouw een ingreep waarbij langs percutane weg een vernauwing in haar beenslagader werd gereduceerd door achtereenvolgens catheters met toenemende diameters door de vernauwing te schuiven. Met zijn medewerker M.P. Judkins publiceerde Dotter zijn bevindingen in het toonaangevende Amerikaanse tijdschrift Circulation: ‘Transluminal treatment of arteriosclerotic obstruction'1. Dotters ontdekking was meer geluk dan wijsheid. Toen hij eens contrastvloeistof in een afgesloten arterie wilde inspuiten, schoot de catheterpunt door. Kennelijk geschrokken trok hij de catheter onmiddellijk terug, maar hij merkte dat het bloedvat doorgankelijk geworden was.
Aanvankelijk werd Dotters werk in de Verenigde Staten volledig genegeerd; het werd zelfs verguisd. Wel werd de procedure door Duitse radiologen overgenomen en ook in een aantal andere Europese centra werd aan de techniek verder gewerkt. In 1973, negen jaar na Dotters publikatie, begon men in Nederland met de systematische toepassing van de methode.
Door radiologen werd de methode al spoedig ‘dotteren’ genoemd. Ook ontstonden er zelfstandige naamwoorden als dotterpatiënt, dotterprocedure of kortweg een dotter. Zelfs vervoegingen van het werkwoord dotteren komen voor: een ‘gedotterd vaattraject’ of ‘die patiënt is onlangs gedotterd’.
1Circulation 1964, 30, 654.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

dotteren het verwijden van bloedvaten 1989 [De Coster 1999]

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

dotteren (epon., naar Charles T. Dotter, een Am. radioloog die in 1964 samen met anderen een artikel schreef over deze nieuwe techniek), een niet-operatieve behandeling van vernauwingen van hartvaten, waarbij verstopte bloedvaten rond het hart weer opengemaakt worden door er met een catheter een ballonnetje in te schuiven en dit op te blazen. Deze methode kan in een aantal gevallen een openhartoperatie voorkomen. → ballonbehandeling*.

Twee grote hartcentra in ons land hebben bij de Kroon bezwaar gemaakt tegen de beschikking van staatssecretaris Dees (volksgezondheid) het aantal zogenoemde dotter-ingrepen drastisch te beperken. (NRC Handelsblad, 05/08/88)
‘Vroeger kon je na een hartinfarct niet veel meer doen dan revalideren,’ zegt Smeets. ‘Bij een verstopping van een kransslagader was het kwaad meteen geschied. Je kon alleen hopen dat niet te veel hartweefsel was afgestorven. De laatste vijf jaar zijn de overlevingskansen echter enorm verbeterd. Als je nu binnen vier uur in het ziekenhuis bent, kan het stolsel opgelost worden of eventueel met een ballonnetje in de kransslagader verwijderd worden (de “dottermethode”) zodat het weefsel niet onherstelbaar beschadigt.’ (Elsevier, 03/12/88)
Bij ‘dotteren’ worden met een ballonnetje verstopte bloedvaten rond het hart opgerekt. De behandeling is aanzienlijk goedkoper dan een hartoperatie. (Trouw, 25/11/89)
Bij een dotterbehandeling worden vernauwingen in hartvaten met hulp van een klein ballonnetje ongedaan gemaakt. Een operatie is dan niet nodig. Dotteren kost ongeveer 5600 gulden. (De Volkskrant, 25/11/89)
Het eerste alternatief dat zich, begin jaren tachtig, aandiende voor een aantal patiënten was het ‘dotteren’, genoemd naar de Amerikaanse radioloog Charles Dotter die in 1964 bij een hoogbejaarde dame een vernauwde been-arterie oprekte door er catheters met een toenemende diameter in te schuiven. In 1977 ontwikkelde men in Zwitserland het inmiddels bekende ballonnetje dat op de top van een catheter naar de verstopping wordt geschoven, daar wordt opgeblazen en de vernauwing opheft. (Het Parool, 21/09/91)
De wachttijd voor dotterbehandeling in het Radboud Ziekenhuis is verdubbeld van twee tot vier maanden. (Trouw, 22/11/96)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut