Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

doseren - (een dosis bepalen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dosis zn. ‘hoeveelheid, portie’
Vnnl. dose ‘artsenijmaat’ [1663; Meijer], dosis ‘id.’ [1663; Meijer onder Konstwoorden]; nnl. dosis ‘portie’ [1724-26; WNT].
De vorm dose uit Frans dose ‘dosis’ [ca. 1370; Rey], de vorm dosis rechtstreeks uit Laatlatijn dosis ‘geschenk, dosis’ < Grieks dósis ‘geschenk’, bij het werkwoord didónai ‘geven’. Wrsch. is de betekenis ‘hoeveelheid’ ontstaan door het gebruik van het woord voor een hoeveelheid medicijn die gegeven werd. Hetzelfde woord als → doos.
doseren ww. ‘in porties verdelen, verstrekken’. Nnl. doseeren ‘de dosis van geneesmiddelen bepalen’ [1914; WNT Aanv.], automatisch doserend ‘automatisch de hoeveelheid afpassend’ [1950; WNT Aanv.]. Al dan niet via Frans doser ‘de dosis bepalen, afmeten’ [1558; Rey] ontleend aan middeleeuws Latijn dosare (waaruit bijv. Italiaans dosare). ♦ dosering zn. ‘afgepaste hoeveelheid, dosis’. Nnl. doseering ‘id.’ [1936; WNT Aanv.].

EWN: dosis zn. 'hoeveelheid, portie' (1663)
ANTEDATERING: mnl. daer of es dosis 2. "dr." 'waarvan de dosis 2 drachmen (zekere gewichtseenheid) is' [1351; MNW-P, Cyrurgie, Hs. Cambridge, tweede stuk]
EWN: ♦ doseren ww. 'in porties verdelen, verstrekken' (1914)
ANTEDATERING: het doséren der voeding van den zuigeling [1852, NTV 5, 40]
EWN: ♦ dosering zn. 'afgepaste hoeveelheid, dosis' (1936)
ANTEDATERING: een zeer naauwkeurige dosering [1848, Mohr, 286]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

doseren [een dosis bepalen] {na 1950} < frans doser, van dose < middeleeuws latijn dosis [dosis] (vgl. dosis).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

2doseer ww.
Medisyne toedien.
Afleiding met -eer van Eng. dose (1600).
Eng. dose uit Middelfrans dose uit Latyn dosis uit Grieks dosis ''n porsie voorgeskryf', lett. ''n gawe', met lg. van didonai 'gee'.
D. dosieren (16de eeu), It. dosare, Ndl. doseren (ná 1950), Port. dosar.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

doseren een dosis bepalen 1914 [Aanv WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut