Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dopplereffect - (verschuiving van waargenomen trillingen in licht of spectrum van een object)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

dopplereffect [verschuiving van waargenomen trillingen in licht of spectrum van een object] {1926-1950} genoemd naar de Oostenrijkse wis- en natuurkundige Christian Johann Doppler (1803-1853).

Thematische woordenboeken

T. Beijer en C.G.L. Apeldoorn (1996), Woordenboek van medische eponiemen, Houten

doppler-effect: het verschijnsel dat een waarnemer een lagere trillingsfrequentie (lagere toon) ontvangt uit een geluidsbron wanneer deze zich van hem verwijdert dan wanneer deze hem nadert. Met behulp van ultrasone golven waarbij men het dopplereffect toepast (doppler-sonografie) kan men de stroomsnelheid, de richting van de bloedstroom en eventuele afsluitingen in de bloedvaten vaststellen.
De Oostenrijkse wis- en natuurkundige Christian Johann Doppler (1803-’53), achtereenvolgens hoogleraar in Praag, Chemnitz en Wenen, constateerde het naar hem genoemde effect op basis van kleurverschuivingen in het licht van bewegende sterren. Wanneer een ster dichter bij de aarde komt, lijkt zij blauwer en roder dan wanneer zij zich van de aarde verwijdert. Door dit effect kan men de snelheid berekenen waarmee een ster zich van ons af beweegt of waarmee zij naar ons toekomt.
In 1842 vond Doppler dat het principe ook voor geluid opgaat. De waarneming die betrekking heeft op de verandering van het waargenomen trillingsgetal bij beweging van de geluidsbron of de waarnemer, kan het best worden geïllustreerd aan het geluid van een laag overkomend vliegtuig. Het geluid schijnt in toonhoogte te dalen wanneer het vliegtuig passeert, terwijl het in werkelijkheid gelijk blijft.
Het doppleriet, een delfstof, een bruine tot zwarte colloïdale humusafzetting, is eveneens naar Doppler genoemd.

Dateringen of neologismen

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

Dopplereffect (epon., naar Christian J. Doppler, 1803–1853, een Oostenrijks natuurkundige die dit effect in 1842 ontdekte), het verschijnsel waarbij het lijkt of trillingen kleiner worden bij het naderen en groter wanneer men zich verwijdert. Het geluid van bijvoorbeeld een auto klinkt lager naarmate deze verder weg is, en hoger naarmate hij naderbij komt. In de luchtvaart wordt het effect gebruikt om banen van vliegtuigen en satellieten te bepalen, in de geneeskunde o.a. om de hartslag van een foetus te beluisteren.

Naar de ‘upgraded’ versie wordt al sinds december op wereldschaal uitgekeken, omdat ons vele nieuwigheden zijn beloofd. Wisselende weersomstandigheden tijdens de race! Verbeterde A.I. (artificiële intelligentie) bij de computergestuurde tegenstanders, getekend naar de werkelijkheid: de wagens van Schumacher en Alesi zullen veel agressiever rijden dan die van Hill of Berger! Alsook: verplichte pitsstops om niet zonder benzine te staan. En niet te vergeten het verbeterde Doppler-effect, zeg maar het letterlijk voorbij scheuren der auto’s. (Elsevier, 01/06/96)
Aangrenzende zenders van hetzelfde signaal (Radio 2 lijdt daar bijvoorbeeld onder) moeten — om storingen te vermijden — een andere frequentie gebruiken: wie van de kust naar Limburg rijdt zal onderweg minimaal drie keer van afstemfrequentie moeten veranderen. En dan krijg je het dopplereffect: door de frequentieverschuiving ontstaat
audiovorming. (NetWerk, januari 1998)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut