Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dominant - (overheersend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

domineren ww. ‘overheersen’
Mnl. domineert (3e pers. ev.) ‘heerst’ [1351; MNW-P], vnnl. domineren ‘heersen, overheersen’ [1500-20; MNW-P], domineeren ‘heersen, gezag uitoefenen’ [1527-40; WNT], domineert (3e pers. ev.) ‘overheerst, is de belangrijkste’ [1562; WNT verhoogen].
Ontleend aan Frans dominer ‘gezag uitoefenen’ [10e eeuw; Rey] < Latijn domināri ‘id.’, een afleiding van het zn. dominus ‘heer, meester’, zie → dominee.
dominant bn. ‘overheersend’. Nnl. bn. dominant ‘heersend, overtreffend’ [1824; Weiland], dominant ‘van een erfelijke eigenschap: overheersend’ [1933; WNT recessief]. Ontleend aan Frans dominant ‘(over)heersend’ [13e eeuw; Rey], teg.deelw. van dominer ‘heersen, overheersen’; de genetische betekenis is afkomstig van Duits dominierend ‘dominant’, in deze betekenis voor het eerst in 1866 gebruikt door G. Mendel, na zijn dood internationaal vertaald als Engels dominant [1900; OED], Frans dominant en thans ook Duits dominant [1929]. ♦ dominant zn. ‘kwint boven de grondtoon van een toonladder’. Nnl. dominante ‘hoofdtoon, grote kwint van de toonladder’ [1824; Weiland].

EWN: ♦ dominant bn. 'overheersend' (1824)
ANTEDATERING: vnnl. onder de dominante Regieringe [1660; Propositie, 3]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

dominant [overheersend] {1824} < latijn dominans (2e nv. dominantis) [heersend, gebiedend], eig. teg. deelw. van dominari [heersen], van dominus [heer] (vgl. dominee).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

dominant (Latijn dominans dominantis)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

dominant ‘overheersend’ -> Indonesisch dominan ‘overheersend’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

dominant overheersend 1824 [WEI] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut