Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

doctrine - (leer)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

doctrine zn. ‘leer’
Vnnl. doctrijne ‘leer’ [1500-25; WNT wepel II], doctryne ‘id.’ [1527-40; WNT], doctrine ‘id.’ [1528; WNT versleten], ook die hemelsche doctrine als aanduiding voor Jezus en Maria [1539; MNHWS].
Wrsch. via Frans doctrine (ca. 1165; Rey] < Latijn doctrīna ‘belering, onderwijs, leer’, bij het werkwoord docēre ‘onderwijzen’, zie → doceren. Het woord werd later gebruikt als aanduiding voor de officiële leer van de Kerk. Daar deze soms als star werd ervaren, ontstond de negatieve connotatie ‘starre leer’, die ook de betekenis van het bijbehorende bn. doctrinair kleurde.
doctrinair bn. ‘streng in de leer; bekrompen’ [1864; WNT]. Ontleend aan Frans doctrinaire [15e-16e eeuw; Rey], oorspr. ‘met betrekking tot een doctrine’, na het begin van de 19e eeuw ‘strikt, bekrompen’ (Rey).

EWN: doctrine zn. 'leer' (1500-25)
ANTEDATERING: mnl. Pieters lesse ende doctrine 'Pieters les en theorie' [1470; iMNW vestigen]
EWN: ♦ doctrinair bn. 'streng in de leer; bekrompen' (1864)
ANTEDATERING: eene doctrinaire beoordeeling der wet 'een (rechts)wetenschappelijke beoordeling der wet' [1826; Nederlandsche staatscourant (KB) 22/3]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

doctrine [leerstelling] {die hemelsche doctrine [benaming van Jezus en Maria] 1539} < latijn doctrina [onderwijs, opleiding, leer], van docēre [onderwijzen] (vgl. doceren), naar analogie van disciplina [onderricht, leer].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

doctrine (Latijn doctrina)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

doctrine ‘leerstelling’ -> Indonesisch doktrin ‘leerstelling’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

doctrine leerstelling 1529 [WNT] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut