Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dissident - (iemand met afwijkende politieke of godsdienstige overtuiging)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dissident zn. ‘iemand met afwijkende politieke of godsdienstige overtuiging’
Nnl. dissident ‘iemand met afwijkende overtuiging’ [1824; Weiland].
Ontleend aan Frans dissident ‘aanhanger van niet-staatsgodsdienst’ [1752; Rey], eerder als bn. ‘scheidend, afgescheiden’ [1539; Rey] < Latijn dissidēns, teg.deelw. van dissidēre ‘verdeeld zijn, niet instemmen’, gevormd uit → dis- ‘uiteen’ en sedēre ‘zitten’, zie → zitten.
Een internationalisme uit de tijd van de reformatie. Aanvankelijk de aanduiding van groepen of individuen die zich hadden afgescheiden van de Rooms-Katholieke kerk, later, in de 19e eeuw, ook in ruimere zin van mensen met een politiek afwijkende mening. In de jaren 1970 werden vooral inwoners van de Sovjetunie die zich tegen de communistische ideologie verzetten dissident genoemd.

EWN: dissident zn. 'iemand met afwijkende politieke of godsdienstige overtuiging' (1824)
ANTEDATERING: vnnl. dissidenten 'mensen met een afwijkende overtuiging' in: generale dissidenten, ende dissidenten onder de Bont-genoten [1648; Historie Oldenbarnevelt, 280]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

dissident [andersdenkende] {1824} < frans dissident < latijn dissidens (2e nv. dissidentis), teg. deelw. van dissidēre [verwijderd zijn, onenig zijn], van dis- [uiteen] + sedēre [zitten].

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

dissident ‘andersdenkende’ -> Indonesisch disidén ‘andersdenkende’.

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

vertrutting [het onaantrekkelijk, saai, vervelend worden] (1979). Het Winkler Prins Boek van het jaar vermeldt behalve vertrutting de volgende nieuwe woorden uit de tweede helft van de jaren zeventig: afromen, afronden, aftoppen, afslanken, arbeidsplaatsenovereenkomst, assertief, assertiviteit, audiorack, audiotoren, bedrijfsdoorlichting, bespreekbaar, chip, crisiscentrum, deeltijds, disco, dissident, duobanen, educatief verlof, geluidswal, gouden handdruk, horizonvervuiling, illegalen, inhuren, inleveren, inschatten, inseinen, inverdienen, joggen, joggingpak, laadkist, loonpauze, mediatheek, minlijn, nuloptie, opschonen, prijscompensatie, satelliet-tv, seksisme, sluiproute, spookrijder, sprinter, stereotoren, surfplank, teletekst, trendvolger, vervroegde uittreding (vut), vrouwenhuis, windsurfen en zelfdoding.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

dissident andersdenkende 1824 [WEI] <Frans

Winkler Prins Boek van het jaar (1958-1980), Amsterdam / Brussel (lemma ‘Nieuwe woorden in onze taal’)

Dissident (1980) 1. Als bnw.: andersdenkend, inz. in ideologisch opzicht; aanvankelijk alleen gebruikt met betrekking tot personen in een communistisch systeem, thans in ruimere toepassing op personen met een afwijkende visie, bijv. in een politieke partij. Verschillende fracties haakten expliciet in op de sleutelpositie van tien dissidente CDA ‘ers die ... de motie S. ... aan een kamermeerderheid hielpen (de Volkskrant, 20 dec. 1979). 2. Als znw.: andersdenkende (zie verder onder 1). De dissidenten hadden de ruimte moeten krijgen om volgens hun principes te stemmen (de Volkskrant).
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut