Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dissertatie - (academisch proefschrift)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dissertatie zn. ‘academisch proefschrift’
Vnnl. dissertatie ‘uitspraak of verklaring’ [1577; Werve], ‘redenering’ [1650; Hofman]; nnl. dissertatie ‘verhandeling’ [1724; WNT uittrekking], dissertatiën ‘geleerde, academische verhandelingen’ [1785; WNT geleerd], dissertatio ‘proefschrift’ [1790; WNT voorzitting], dissertatie ‘geschrift ter verkrijging van de doctorstitel’ [1796; WNT]; dissertatie ‘licentiaatsverhandeling’ (BN) [2002; www.klasse.be].
Ontleend aan Latijn dissertātiō ‘grondige behandeling’, afleiding van het werkwoord dissertāre ‘uiteenzetten, redeneren’, frequentatief van disserere (verl.deelw. dissertum) ‘uiteenzetten, betogen’, gevormd uit → dis- ‘uiteen, na elkaar’ en serere ‘aaneenrijgen, laten opvolgen, bespreken’, zie → serie.
De betekenis van dissertatie begint zich in de loop van de 18e eeuw te vernauwen tot ‘proefschrift’; de oudere, meer algemene betekenis ‘betoog, (geleerde) verhandeling’ wordt na het midden van de 19e eeuw [1866; WNT inmiddels] in het NN vrijwel niet meer aangetroffen; het BN heeft misschien onder invloed van Frans dissertation ‘verhandeling, opstel’ nog steeds de ruimere betekenis, thans ook toegepast op de afrondende scriptie voor het behalen van een MA.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

dissertatie [proefschrift] {1724 in de betekenis ‘verhandeling’; de huidige betekenis 1793-1796} < frans dissertation [verhandeling, opstel] < latijn dissertationem, 4e nv. van dissertatio [mondelinge voordracht], van dissertare [redetwisten, uiteenzetten, redeneren], iteratief van disserere (verl. deelw. dissertum) [uiteen zetten, betogen], van dis- [naar alle richtingen] + serere [aaneenrijgen, laten aansluiten] (vgl. serie).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

dissertatie ‘proefschrift’ -> Indonesisch disértasi ‘proefschrift’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

dissertatie proefschrift 1793-1796 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut