Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

disputeren - ((wetenschappelijk) redetwisten)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dispuut zn. ‘redetwist; studentengezelschap’
Vnnl. dispuut ‘discussie, overweging’ [1566; WNT ventileren], contentien ofte dispuut ‘geschillen of twist’ [1658; WNT voortocht I]; nnl. in dispuut met ‘in debat met’ [1720; WNT wagen II], dispuut ‘studentengezelschap’ [1841; WNT praeses].
Ontleend aan Frans dispute ‘redetwist, bespreking’ [ca. 1474; Rey], een afleiding van het werkwoord disputer ‘redetwisten, bespreken’ [ca. 1170; Rey] < Latijn disputāre ‘nauwkeurig berekenen; betogen’, gevormd uit → dis- ‘uiteen, elk afzonderlijk’ en putāre ‘beschouwen, berekenen’, zie → computer. Dispuut in de betekenis ‘studentengezelschap’ is een verkorting van dispuutcollege, dispuutgezelschap (Tollenaere 1969, 231).
Het Middelnederlands kende het woord disputeringe zn. ‘woordenstrijd’ van mnl. disputeren ‘redetwisten’. Vanaf het Vroegnieuwnederlands bestaat ook disputatie ‘woordenstrijd, debat; verdediging van proefschrift’ [1592; WNT] (volgens WNT 1911 in die laatste betekenis verouderd), al dan niet via Frans disputation < Latijn disputātio, genitief disputātiōnis ‘discussie, onderzoeking’, een afleiding van disputāre.
disputeren ww. ‘discussiëren’. Mnl. disputeren ‘redetwisten’ [1265-70; CG II, Lut.K]; vnnl. disputeren ‘id.’ [1615; Stall.]. Ontleend aan Frans disputer < Latijn disputāre.

EWN: dispuut zn. 'redetwist; studentengezelschap' (1566)
ANTEDATERING: Tweemael dispuyt 'tweemaal onenigheid' [1564; iWNT tweemaal]
EWN: ♦ disputeren ww. 'discussiëren' (1265-70)
ANTEDATERING: disputiren 'discussiëren' [1240; VMNW]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

disputeren [(wetenschappelijk) redetwisten] {1201-1250} < frans disputer < latijn disputare [nauwkeurig berekenen, bespreken, redetwisten], van dis- [naar verschillende kanten] + putare [in het reine brengen, snoeien, berekenen, menen, denken], van putus [rein, schoon] (vgl. computer).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

disputeren (wetenschappelijk) redetwisten 1240 [Bern.] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut