Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

discussie - (gedachtewisseling)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

discussie zn. ‘gedachtewisseling’
Vnnl. discussie “een wechdrijuinge / veriaghinge oft schuddinghe vanden anderen (‘een wegdrijving, verjaging of schudding van de ander’)” [1577; Werve], discussie ‘bespreking’ [1612; Stal.], wijtloopende discussien ende uutlegginge ‘uitvoerige besprekingen en toelichtingen’ [1616; WNT wijdloopend]; nnl. discussie ‘bepleiting, over- en wederspraak’ [1805; Meijer].
Ontleend aan Frans discussion ‘discussie’ [1792; Rey], eerder al ‘nauwkeurig onderzoek’ [ca. 1200; Rey] < Latijn discussio, genitief discussiōnis, ‘schok; onderzoek, gedachtewisseling’, een afleiding van het werkwoord discutere ‘uiteenslaan; uit de weg ruimen, onderzoeken, bespreken’, gevormd uit → dis- ‘uiteen’ en quatere ‘schudden’, van onduidelijke herkomst, zie → cassatie.
De betekenisontwikkeling moet al vroeg zijn gelopen van ‘onderzoek’ (o.a. door uiteen en overhoop te halen), via ‘onderzoek van elkaars standpunten’, naar ‘gedachtewisseling’.
discussiëren ‘het voor en tegen bespreken’. Nnl. discussiëren [1874; WNT Aanv.]. Een in het Nederlands gevormde afleiding van discussie; niet ontleend aan het Frans, dat alleen discuter ‘discuteren’ kent. ♦ discutabel bn. ‘vatbaar voor discussie of kritiek’. Nnl. discutabel [1933; WNT Aanv.]. Ontleend aan Frans discutable ‘id.’ [1791; Rey]. ♦ discuteren ww. ‘het voor en tegen bespreken’. Vnnl. discuteren ‘bespreken’ [1695; Stall.]; nnl. discuteeren ‘over en weer bespreken’ [1799; WNT verrekening], discutiëeren ‘bepleiten, over en weer bespreken’ [1805; Meijer], discuteren “nauwkeurig onderzoeken, eene zaak door woordenwisseling wikken en wegen” [1847; Kramers]. Ontleend aan Frans discuter ‘discussiëren’ [1318; Rey] < Latijn discutere ‘afschudden, losmaken’, later ook ‘(doen) splijten, schiften, oplossen’; de betekenis ‘onderzoeken om tot een besluit te komen’ ontstond in kerkelijk taalgebruik als leenvertaling van Grieks exetázein ‘onderzoeken, inspecteren’.

EWN: discussie zn. 'gedachtewisseling' (1577)
ANTEDATERING: discussie 'wegdrijven, wegjagen' [1553; Werve, D6v]
EWN: ♦ discussiëren 'het voor en tegen bespreken' (1874)
ANTEDATERING: 't geen … ten aanzien van het recht van den Schout mogt gediscussieert zyn [1784; Iets zakelyks, 23]
EWN: ♦ discutabel bn. 'vatbaar voor discussie of kritiek' (1933)
ANTEDATERING: discutabel 'onderzoekbaar' [1847; Kramers]
EWN: ♦ discuteren ww. 'het voor en tegen bespreken' (1695)
ANTEDATERING: discuteren 'wegdrijven; doorgronden' [1553; Werve, D6v]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

discussie [gedachtewisseling] {1790} < frans discussion [idem] < latijn discussionem, 4e nv. van discussio [het schokken, in laat-lat. ook onderzoeking, discussie], van discutere (verl. deelw. discussum, vgl. discuteren).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

diskussie s.nw.
Bespreking, gedagtewisseling, redenasie.
Uit Ndl. discussie (1790). Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902) in die vorm diskussi.
Ndl. discussie uit Fr. discussion.
D. Diskussion, Eng. discussion (1789).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

discussie (Frans discussion)

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Discussie (< Lat. discussio = bespreking; < discutere = uiteenslaan, schudden, fig. bespreken); Math. gebruikt als vertaling van den Grieksen term διορισμός. Kan door bespreking worden vervangen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

discussie ‘gedachtewisseling’ -> Fries diskusje ‘gedachtewisseling’; Indonesisch diskusi ‘gedachtewisseling’; Menadonees diskusi ‘gedachtewisseling’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

discussie gedachtewisseling 1790 [WNT vindicatie] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut