Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

directoire - (damesonderbroek)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

directoire zn. (NN) ‘damesonderbroek’
Nnl. directoire of pantalon directoire ‘nauwsluitende vrouwenpantalon met elastieken band om het middel en aan de pijpen gesloten’ [1931; Kramers II], Dameshemden en directoires ‘dameshemden en -onderbroekjes’ [1937; WNT Aanv.].
Verkorting van pantalon directoire ‘pantalon in directoirestijl’, naar de periode waarin slanke dameskleding mode werd, het Directoire (Frankrijk, 1795-1799), de periode waarin de uitvoerende macht in handen was van vijf directeurs, zie → directeur. Het gebruik van de verkorte vorm directoire in de betekenis ‘damesonderbroek’ is uitsluitend Nederlands.
Nauwsluitend ondergoed werd opnieuw nodig toen de slanke stijl in dameskleding die mode was geweest aan het eind van de 18e en het begin van de 19e eeuw, aan het begin van de 20e eeuw weer opkwam. De naam directoire ging in het Nederlands ook over op damesonderbroeken met korte of geen pijpen, toen die mode werden.
Lit.: Debrabandere 2000, 115

EWN: directoire zn. (NN) 'damesonderbroek' (1931)
ANTEDATERING: directoires, blouses, complets, jupons 'nauwsluitende vrouwenpantalons (?), blouses, constuums, onderrokken' [1909; Amersfoortsche courant (EC) 24/4]
Later: Directoires 'soort ondergoed' [1921; LC (KB) 30/4]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

directoire [damesonderbroek] {1926-1950} het kledingstuk is genoemd naar de periode van het Directoire (1795-1799), die door een eigen stijl, i.h.b. ook in de mode, werd gekenmerkt; de fr. vorm directoire [raad, bestuur] < middeleeuws latijn directorium, van director [bestuurder] (vgl. directeur). In het fr. heeft het woord niet de betekenis ‘onderbroek’.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

directoire (Frans directoire)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

directoire ‘damesonderbroek’ -> Sranantongo diréktwar ‘damesonderbroek’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

directoire damesonderbroek 1929 [KWT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal