Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

direct - (rechtstreeks, onmiddellijk)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

direct bn. ‘rechtstreeks, onmiddellijk’
Vnnl. directelic (bw.) ‘rechtstreeks’ [1539; WNT zegeling], direct “recht oft bewegen” [1577; Werve], direct ‘rechtstreeks’ [1647; WNT]; nnl. ‘onmiddellijk’ [1786; WNT].
Ontleend aan Frans direct ‘onmiddellijk’ [1481; Rey], eerder al ‘rechtstreeks’ [1450; Rey] < Latijn dīrēctus ‘recht, rechtstreeks’, verl.deelw. van dīrigere ‘recht maken, richten naar, regelen’, zie → dirigeren; zie ook → directeur.

EWN: direct bn. 'rechtstreeks, onmiddellijk' (1539)
ANTEDATERING: mnl. directelic tegens goede zeden 'rechtstreeks tegen de goede zeden' [1483; Boutillier, cap.124, s8r]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

direct [rechtstreeks, ogenblikkelijk] {1647-1648, vgl. direcktelick 1512} < frans direct < latijn directus [recht, zonder omwegen], eig. verl. deelw. van dirigere [richten] (vgl. dirigeren).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

direct (per --) (vert. van Duits per sofort)

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Direct (< Lat. directus; part. perf. van dirigere = in rechte lijn opstellen). Rechtstreeks. Vb. Direct bewijs; hierin wordt de juistheid van het gestelde onmiddellijk bewezen en niet afgeleid uit de onhoudbaarheid van de ontkenning ervan. Ter aanduiding van het behoud van omloopszin gebruikt in: direct congruent, direct gelijkvormig. Men ontmoet ook den term direct assenstelsel = rechts assenstelsel. Deze toepassing is weinig gemotiveeerd, omdat het woord direct moeilijk voor het vastleggen van een bepaalden omloopszin kan worden gebruikt.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

direct ‘rechtstreeks, ogenblikkelijk’ -> Ambons-Maleis dirèk ‘rechtstreeks, ogenblikkelijk’; Javindo direk, drek ‘meteen’; Sranantongo dièkdirèk ‘meteen’; Surinaams-Javaans dirèg ‘rechtstreeks’ .

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

direct rechtstreeks, ogenblikkelijk 1647-1648 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut