Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

diorama - (kijkkast)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

diorama zn. ‘kijkkast’
Nnl. diorama ‘half cirkelvormige voorstelling met speciale lichteffecten’ [1847; Kramers], ‘kijkdoosvoorstelling’ [1964; WNT Aanv.].
Ontleend aan Frans diorama ‘id.’ [1822; Robert], een door de Franse schilder en natuurkundige Louis Daguerre (tevens een van de uitvinders van de fotografie) (1787-1851) geïntroduceerde term gevormd uit de elementen Grieks → dia- ‘door-’ en hórāma ‘schouwspel’, afleiding van het werkwoord hórãn ‘zien, aanschouwen’, verwant met waar- in → waarnemen en → gewaarworden. Deze vorming werd gemaakt naar anologie van de oudere term → panorama.
Het eerste diorama was een gedeeltelijk doorschijnende schildering in een halve cirkelopstelling die door een opening bekeken kon worden. Aan de bovenkant kon de lichtinval worden geregeld. Bij uitbreiding kon diorama later ook een kijkkast met bijzondere belichting en/of andere driedimensionale effecten gaan betekenen.

EWN: diorama zn. 'kijkkast' (1847)
ANTEDATERING: de schilderijen van het diorama [1829; Groninger courant (KB) 5/6]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

diorama [schildering die bij op- en doorvallend licht bekeken kan worden] {1847} gevormd van grieks dia [doorheen] + horama [gezicht, dat wat gezien wordt], van horaō [ik kijk].

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

diorama ‘schildering die bij op- en doorvallend licht bekeken kan worden’ -> Indonesisch diorama ‘schildering die bij op- en doorvallend licht bekeken kan worden’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

diorama schildering die bij op- en doorvallend licht bekeken kan worden 1847 [KKU]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut