Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

diner - (avondmaaltijd)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dineren ww. ‘de warme maaltijd gebruiken’
Nnl. dineeren ‘id.’ in om 12 uren dineerende ... [1775; WNT diligence].
Ontleend aan Frans dîner, eerder al disner [ca. 1131; Rey], dat teruggaat op Laatlatijn disjunare < disjejunare ‘ophouden met vasten’, gevormd uit → dis- ‘ont-, weg van’ en Latijn jējūnium ‘het vasten’. Het woord had oorspr. dezelfde betekenis als Frans déjeuner ‘ontbijten’, eerder desgeüner [1155; Rey], dat zich waarschijnlijk uit hetzelfde Latijnse werkwoord ontwikkelde.
Ook Engels breakfast ‘ontbijt’ had oorspr. de betekenis ‘doorbreken van het vasten’.
diner zn. ‘warme maaltijd’. Nnl. diner [1782; WNT]. Ontleend aan Frans dîner ‘id.’ [1150; Rey], de gesubstantiveerde infinitief van het werkwoord.

EWN: dineren ww. 'de warme maaltijd gebruiken' (1775)
ANTEDATERING: vnnl. Nae het dieneeren // begint den Dans [1646; Vreughden-bron 2, 118]
EWN: ♦ diner zn. 'warme maaltijd' (1782)
ANTEDATERING: een magnificq diner [1757; Amsterdamse courant (KB) 17/11]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

diner [avondmaaltijd] {1782} < frans dîner < vulgair latijn ∗disjunare [het vasten verbreken], van ontkennend latijn dis- + iriunus [het vasten], vgl engels breakfast; aanvankelijk gebruikt voor het ontbijt, de eerste maaltijd van de dag; vervolgens, doordat de dagindeling verschoof, gebruikt voor het middagmaal en tegenwoordig voor het avondmaal; hetzelfde vulg. lat. woord heeft ook geleid tot frans déjeuner [middagmaal].

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

diner

In Frankrijk is het diner gewoon de maaltijd die ’s avonds tussen zeven en acht uur wordt genuttigd. In ons land wordt het woord bijna uitsluitend gebezigd voor een voornaam, uitgebreid middagmaal.

Het werkwoord dineren gaat terug op het Franse diner met Oudfrans disner dat correspondeert met Italiaans desinare, Middeleeuws Latijn disnare dat weer samengetrokken is uit disjunare. In dat laatste woord herkent men gemakkelijk het Franse déjeuner, rompre le jeune, letterlijk: het vasten verbreken, dus: ontbijten. In ouder Nederlands noemde men dat: ontnuchteren. Dat wordt nu alleen van dronkaards gezegd. Het diner was dus aanvankelijk: het ontbijt, daarna wat wij de koffiemaaltijd of deftig: het noenmaal noemen en tenslotte: het middageten, de hoofdmaaltijd.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

diner (zn.) avondmaaltijd; Nuinederlands diner <1782> < Frans diner.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

dinee s.nw.
Formele feesmaal.
Uit Ndl. diner (1782) of Eng. dinner (1297).
Ndl. diner en Eng. dinner uit Fr. dîner.
D. Diner (18de eeu).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

diner (Frans dîner)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

diner ‘avondmaaltijd’ -> Indonesisch diné ‘avondmaaltijd’; Javaans dhiné ‘avondmaaltijd’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

diner avondmaaltijd 1782 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal