Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

digitaal - (rekenend of waarden aangevend met cijfers)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

digitaal bn. ‘rekenend of waarden aangevend met cijfers’
Nnl. digitaal ‘rekenend met cijfers, numeriek’ [1959; WNT Aanv.], ‘waarden als tijd en datum weergevend in cijfers’ [1970; WNT Aanv.].
In de rekenkundige betekenis ontleend aan Engels digital ‘in cijfers, numeriek’ [1938; OED], een afleiding van digit ‘getal beneden de tien (dat men op de vingers kan aangeven), cijfer’ [1425; OED] < Latijn digitus ‘vinger’.
Het woord bestond eerder al in de betekenis ‘betreffende de vingers’: vnnl. Digitael “... de groote van enen vingher” [1577; Werve], nnl. digitaal ‘de vingers en teenen betreffende’ [1863; Kramers], ontleend aan Latijn digitalis ‘ter grootte van een vinger’, afleiding van digitus ‘vinger’.
Het antoniem is analoog (zie → analogie).

EWN: digitaal bn. 'rekenend of waarden aangevend met cijfers' (1959)
ANTEDATERING: digitale machines [1949; NTNatuurkunde 15/16, 248]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

digitaal [cijferverwerkend] {na 1950} < frans digital < latijn digitalis [vinger-], van digitus [vinger], verwant met grieks deiknunai [wijzen], dus eig. aanwijzer.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

digitaal ‘m.b.t. de vingers’ (Frans digital); ‘tijd aangevend door cijfercombinatie’ (Engels digital)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

digitaal cijferverwerkend 1959 [Aanv WNT] <Frans

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

digital hardcore (← Eng.), muziekvorm; zie citaat.

De plaat betekent de introductie van de digital hardcore, een van de meest extreme muziekvormen die in de jaren negentig is opgestaan. Digital hardcore is post-techno, post-breakbeat, post-punk en post-jungle, al zal de leek er vooral speedmetalgitaren over een oorverdovende gabberbeat in terughoren. (Oor, 22/03/97)

digitale butler, internetjargon; zie citaat.

Na een paar maanden taant het aanvankelijke enthousiasme en blijkt internet vooral een praktisch medium voor e-mail (verreweg de meest gebruikte internet-toepassing). Het antwoord van internet-bedrijven op de onoverzichtelijkheid van het huidige internet, heet ‘smart agent’. De agent (ook wel digitale butler genoemd) speurt voor de gebruiker het internet af op zoek naar interessante informatie. (Elsevier, 02/08/97)

digitale krant, elektronische krant die men kan raadplegen op het Internet*.

Enige tijd geleden besloot de ‘Wall Street Journal’ geld te vragen voor zijn populaire dienst op het Internet. Na twee maanden blijkt de digitale krant nog dertigduizend abonnees te tellen. (Knack, 19/11/96)

digitale snelweg (← Eng. digital highway), elektronisch netwerk dat mensen en organisaties via de computer met elkaar verbindt. Sinds begin jaren negentig. → elektronische* snelweg.

PTT Telecom begeeft zich, samen met Maarten van den Biggelaar (uitgever van het zakenblad Quote), op de digitale snelweg. (De Volkskrant, 14/10/94)
In een tijd van digitale snelwegen is het een prikkelend gezicht wanneer een van de modernste en meest vooruitstrevende naties plotseling als onnozel en primitief kan worden afgeschilderd. (HP/De Tijd, 10/02/95)
De initiatiefnemers van dit centrum voor de expressie van de Cybercultuur gaan er vanuit dat de computer met de komst van de Cyberspace van Internet en de digitale snelweg steeds meer een cultuurdrager zal worden. (Computer! Totaal, april 1995)
Wie via Flevonet de digitale snelweg opging, kreeg te maken met Digitaal Almere als verboden gebied. (Vrij Nederland, 17/08/96)
Hoe de computer er uit ziet waar we over vijf jaar mee werken? Geen idee, je kunt er echter zonder meer van uitgaan dat het ding een stuk sneller is, beter presteert, de beschikking heeft over uitstekende contactuele eigenschappen, in het bezit is van een rijbewijs voor de digitale snelweg en bovendien mooiere programma’s zal hebben, terwijl je er beslist minder voor betaalt dan voor je huidige computer. (PC Consument, december 1996)

Digitale Stad, initiatief van de stad Amsterdam dat begin 1994 werd gestart: een gratis elektronisch forum voor de gewone burgers die nog een zekere angst hebben voor het Internet*; een digitale leefomgeving met daarin alles wat ook in een echte stad te vinden is. Het project moet hen warm maken voor dergelijke netwerken en hen tegelijkertijd de kans geven om hun stad ‘digitaal’ te verkennen. Ze kunnen via een computernetwerk kennis maken met een virtuele wereld: een overheidsplein, een homoplein enz. Om de digitale stad te verkennen heeft men een computer en een modem nodig en een lokaal inbelpunt.

Of neem die ‘Otaku’s’ die in mijn boek voorkomen. Dat zijn Japannertjes die de werkelijkheid uitsluitend kennen van de televisie en van hun computer. Ze doen de gordijnen dicht, zetten de TV en de computer aan, en vervolgens gaan ze de digitale stad in. (HP/De Tijd, 17/06/94)
In de wieg van de Digitale Stad, een Amsterdams initiatief om het Internet te ontsluiten voor gewone burgers, ontstond in juni 1994 de Digitale Burgerbeweging Nederland, met een knipoog naar de Internet-adresseerwijze afgekort tot DB.NL. (Wave, oktober 1994)
Dagelijks bezoeken enige duizenden mensen De Digitale Stad, een op de vijf is een vrouw. (Opzij, januari 1995)
‘De wereld wordt een elektronisch dorp,’ sprak hij, ‘en een BBS is dorpskroeg, bibliotheek en gemeentehuis tegelijk.’ ‘Een digitale stad,’ dacht ik toen al, ’maar ja, maak dat maar eens hard als Amsterdam jaren later met die gedachte gaat lopen.’ (Wave, april 1995)
Ruim een maand geleden opende advocaat Jeroen de Kreek zijn kantoor in de Digitale Stad. (NRC Handelsblad, 23/06/95)
Jaarlijks worden miljoenen in het elektronische wegennet van Nederland gepompt en volgens de berichten komt er maar een fractie van dat bedrag weer uit. Die miljoenen geloof ik, want iedere Websurfer ziet ons virtuele land groeien als kool. De digitale steden, dorpen en provincies overspoelen het Web. (Zink, juni 1996)
Amsterdam kwam als eerste met de digitale stad maar al snel werd dat voorbeeld gevolgd door andere gemeenten. (Computer! Totaal, april 1998)

digitale videodisc, zie citaat. → dvd*.

Maar de digitale video disk (DVD) waarover ze onlangs een standaard overeenkwamen en waarvan ze in de toekomst vele exemplaren hopen te verkopen, brengt Negroponte’s scenario wel een stuk dichterbij. (HP/De Tijd, 04/10/96)
Het concept van de Digitale Video Disc (DVD) is al enige jaren bekend. Een nieuwe standaard voor het opslaan van optische digitale informatie. Een schijfje dat er net zo uitziet als een cd-rom maar die van 4,7 (single layer/single sided) tot 17 gigabyte (dual layer/double sided) aan data kan bevatten. (PC-Active, januari 1997)
Je moest er de voorbije weken wel even voor naar Japan. De Digitale Video Disc werd daar als eindejaarscadeau op de markt gebracht. De DVD? Een schijf die eruit ziet als een gewone CD-rom, maar waarop wel 13 keer meer gegevens kunnen worden opgeslagen. De DVD is dus ideaal om een complete speelfilm te registreren. Nu zijn de eerste DVD’s met speelfilm op de markt gebracht. (Netwerk, februari 1997)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut