Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

diggel - (scherf)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

diggel zn. ‘scherf’
Vnnl. en slaet den Spaerpot aen diggelen of scherven [ca. 1600; WNT], An duizent diggelen ‘in duizend stukken’ [1653; WNT rekken I], diggelen en scherven van Roomsch (‘Romeins’) aardewerk [1664; WNT].
Bijvorm van degel ‘plaat van een drukpers; aarden pot, smeltkroes’, met expressieve verdubbeling van de intervocalische medeklinker en vocaalverkorting, zoals ook bij richel naast regel, sikkel naast dial. zekel. De verbinding met degel blijkt ook uit de gewestelijke betekenis (Drents, Gronings) van diggel: ‘grof aardewerk’. De herkomst van degel is omstreden; misschien is het hetzelfde woord als → tegel en → teil.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

diggel [grof aardewerk] {1599-1607} nevenvorm van middelnederlands degel [test, pot] < latijn tegula [dakpan], van tegere [bedekken] (vgl. degel).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

diggel znw. m., vooral in uitdr. aan diggelen zijn; vgl. Gronings en Drents diggel ‘grof aardewerk’, maar ook ‘scherf’. Het woord staat met verdubbelde gg voor volgende l naast degel.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

diggel v., bijvorm van degel 1.

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

diggel. De letterlijke betekenis van diggel is ‘scherf’. Wij kennen dat woord alleen nog in de verbindingen aan diggelen vallen, in diggelen vallen, aan diggelen zijn. Van het verwensingsvers verrek, verrot, verteer komen veel varianten voor. In één daarvan vinden wij de regel val in diggels, breek je nek! Die verwensing drukt altijd haat, minachting, woede enz. uit en kan het best weergegeven worden met ‘barst, ik heb een onwaarschijnlijke hekel aan je’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut