Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dichten - (sluiten)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dicht bn. ‘gesloten’
Mnl. dichtmakede ‘dicht maakte’ [1286; CG I,1176], So hert so vast ... en so dicht ‘zo hard, zo vast en zo stevig’ [1460-80; MNW-R], vaak als gedicht ‘dik, dicht’ [1393-1402; MNW].
Het woord is afgeleid van dezelfde wortel als → gedijen, dat oorspr. ‘samentrekken’ betekende. Zie ook → dik.
Mnd. dīcht(e); mhd. dīhte (nhd. dicht); oe. in de samenstelling mete-þiht ‘verzadigd van spijzen’ (ne. tight ‘vast, toe; aangeschoten’; on. þéttr ‘dicht’ (nzw. tätt); < pgm. *þīhta- ‘toe, gesloten’ < ouder *þenhta-.
Verwant zijn Litouws tánkus ‘dicht’, Avestisch taxma- ‘dapper’, Oudiers técht ‘dichtgeronnen’ < pie. *tenk- ‘samentrekken, stollen’ (IEW 1068).
Evenals bij de verleden tijd dacht van het werkwoord → denken heeft uitval van -n- voor -h- plaatsgevonden, met compensatierekking van de klinker, later gevolg door klinkerverkorting voor consonantcluster.
dichten 1 ww. ‘dichtmaken’. Vnnl. dichten ‘dichtmaken’ [1513; WNT]. Afleiding van dicht.

EWN: ♦ dichten 1 ww. 'dichtmaken' (1513)
ANTEDATERING: mnl. een yeghelic zijn statboom te doen dichten 'een ieder zijn beschoeiing dicht te laten maken' [1408-14; iMNW statboom]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

dichten 2 ‘dicht maken’, afl. van dicht.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

dichten ‘dichtmaken’ -> Deens digte ‘dichtmaken van een schip’ (uit Nederlands of (Neder- of Hoog-)Duits); Noors dikke ‘een voeg tussen twee ijzeren platen dichtslaan’ (uit Nederlands of Nederduits).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut