Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

diabolo - (speelgoed van dubbele kegel op een koord)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

diabolo zn. ‘speelgoed van dubbele kegel op een koord’
Nnl. in diabolospel [1912; Kramers], diabolo [1914; WNT Aanv.].
Ontleend, maar onduidelijk aan welke taal: Frans diabolo [1906; Rey], Engels diabolo [1907; OED] uit Italiaans diabolo, letterlijk ‘duivel’, zie → duivel.
De diabolo is afkomstig uit China. Europeanen die deze en soortgelijke attributen in het begin van de 19e eeuw naar het Westen brachten, hebben met hun naamgeving wellicht een woordspeling willen maken, omdat Grieks diabállō (in de 1e persoon ev.) zowel ‘omverwerpen’ als ‘belasteren’ betekent, en in die laatste betekenis tot de afleiding Grieks diábolos ‘duivel’ heeft geleid en daarmee tot bovengenoemde woorden voor ‘duivel’ en tot Nederlands duivel zelf. Al in 1835 wordt in het Frans de spelnaam jeu de diable gebruikt. Dat de huidige vorm begin 20e eeuw ineens in meerdere talen tegelijk in de woordenboeken verschijnt, heeft te maken met een diabolorage in die periode.

EWN: diabolo zn. 'speelgoed van dubbele kegel op een koord' (1912)
ANTEDATERING: In plaats van tennis speelt men er Diabolo! [1906; Rotterdamsch nieuwsblad (KB) 11/10]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

diabolo [speelgoed] {1901-1925} < frans diabolo (1906), naar diable [duivel], sinds 1825 als naam voor het spel gebruikt. Voor de betekenis vgl. de eng. benaming the devil-on-two sticks, waarin eveneens sprake is van ‘duivel’.

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

casinobrood [in een bus gebakken broodsoort] (1914). In 1914 verschijnt de vijfde druk van het woordenboek van Van Dale, onder redactie van P. J. van Malssen. Hij is de eerste die in een woordenboek onder meer de volgende woorden opneemt: casinobrood, diabolo (‘soort speelgoed’), dribbelen, emmeren (‘zaniken’), klaarkomen (‘orgasme hebben’) en trip (‘reisje’).

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

diabolo speelgoed 1914 [GVD] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut