Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

derby - (sportwedstrijd tussen twee ploegen uit dezelfde plaats of omgeving)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

derby zn. ‘sportwedstrijd tussen twee ploegen uit dezelfde plaats of omgeving’
Nnl. derby ‘wedstrijd tussen twee plaatselijke clubs’ [1931; Kramers II]. Daarvoor alleen als naam van de Engelse Derby als paardenrennen.
Ontleend aan Engels derby ‘id.’, in deze betekenis een verkorting van het veel frequentere local derby ‘plaatselijke wedstrijd’ [1914; OED].
Derby is de naam van een Engels graafschap. Edward Stanley, de twaalfde graaf van Derby, organiseerde in 1780 in Epsom paardenrennen die gingen behoren tot de belangrijkste van Groot-Brittannië, en nog altijd Derby worden genoemd. Bij uitbreiding werd deze naam ook voor andere paardenrennen en wedstrijden gebruikt, maar dan altijd in combinatie met een extra bepaling, zoals French Derby [1890; OED] en air derby ‘vliegwedstrijd’ [1914; OED]. In de voetbalsport ontstond onder plaatselijke clubs de gewoonte elkaar in een local derby te treffen en in deze betekenis is het woord derby ook in het Nederlandse voetbaljargon terechtgekomen.
De Engelse uitspraak is met lange a, maar in het Nederlands wordt meestal een spellinguitspraak gehanteerd, dus /derbi/, of een Engelse spellinguitspraak /durbi/, met een eerste lettergreep als in Engels herb.

EWN: derby zn. 'sportwedstrijd tussen twee ploegen uit dezelfde plaats of omgeving' (1931)
ANTEDATERING: de voetbal-derby van de Haarlemmers (H.F.C .- Haarlem) [1906; Sportblad 15/3, 11]
Later: de eerste plaatselijke Derby ("local derby") van het jaar … tusschen Quick en H.V.V. (beide uit Den Haag) [1910; De Telegraaf (KB) 23/10] (EWN: 1931)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

derby [paardenwedren] {1901-1925} < engels derby; de wedren, voor het eerst gehouden in 1870, is genoemd naar de initiatiefnemer, de 12e Earl of Derby; de etymologie van derby(hat) [een soort hoed] is onbekend.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

derby s.nw.
Sportwedstryd tussen twee buurspanne of spanne van dieselfde omgewing.
Uit Eng. derby (ná 1875).
Die sportwedstryd word so genoem n.a.v. die groot Eng. perdewedren, die Derby, wat in 1780 deur die 12de graaf van Derby ingestel is en wat na 1875 oordragtelik op enige belangrike perdewedren, of op enige wedstryd waarin daar hewig gekompeteer word (bv. tussen buurdorpe), van toepassing gemaak is.
D. Derby, Ndl. derby (1931).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

derby: “perdewedren”; Eng. derby, na die graaf v. Derby wat die wedrenne in 1780 ingestel het (vgl. ook bisley).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

derby (Engels derby)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut