Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

denim - (stevige katoenen stof, spijkerstof)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

denim zn. ‘stevige katoenen stof, spijkerstof’
Nnl. denims (mv.) ‘kledingstukken uit spijkerstof’ [1917; WNT Aanv.], denim ‘spijkerstof’ [1942; WNT Aanv.].
Ontleend aan Engels denim ‘id.’, een verkorting van serge denim voor een bepaalde soort → serge ‘gekeperde stof’. De gangbare opvatting is dat dit staat voor serge de Nîmes ‘serge uit Nîmes (Frankrijk)’. Zeker is dit echter niet. Van laatstgenoemde stof is namelijk bekend (al van voor de 17e eeuw) dat ze uit wol en zijde werd vervaardigd terwijl denim altijd uit katoen bestaat. In dezelfde tijd zou ook een op wol gebaseerde Franse stof genaamd nim hebben bestaan. De oudste Engelse vindplaatsen uit OED geven geen uitsluitsel: Serge Denims (mv.) [1695] en A pair of Flower'd Serge de Nim Breeches ‘bebloemde broek van Serge de Nim’ [1703]. Vanaf 1789 duikt (in de Verenigde Staten) het woord denim in de huidige betekenis op: ‘zware gekeperde katoenen stof, gebruikt voor overalls en broeken’. In oudere (Britse) vindplaatsen is de bedoelde stofsoort niet altijd duidelijk.
Een parallel is te vinden in → jeans ‘broek van gekeperde katoenen stof’, ouder Engels jean ‘gekeperd katoen’ [1567; BDE], dat letterlijk betekent ‘van Genua’, omdat zulke stof daar gemaakt werd.
Populair is denim geworden door de massaproductie van werkkleding uit denim door Levi Strauss (1829-1902). In Nederland verschijnt het woord weliswaar al begin 20e eeuw, maar is het pas sinds kort sterk terrein aan het winnen op het synonieme spijkerstof (NN), jeansstof (BN).
Lit.: Sanders 1996; Pascale Gorguet-Ballesteros (1994) ‘Origines du jeans’, in: Histoires du jeans, Parijs

EWN: denim zn. 'stevige katoenen stof, spijkerstof' (1917)
ANTEDATERING: … Cordurois, Thicksets, effe en gedrukte Velverets, Catoene Ribdelures en Denims … [1786; Amsterdamse courant (KB) 23/9]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

denim [katoenen stof] {1943} < engels denim, verkort uit frans serge de Nîmes [stof uit Nîmes], een plaats in Zuid-Frankrijk, waar de stof oorspr. vandaan kwam.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

denim s.nw.
1. Gekeperde katoenstof. 2. Kledingstuk, meestal 'n broek, gemaak van denim (denim 1).
Uit Eng. denim (1695 in bet. 1).
Eng. denim is 'n verkorting van Fr. serge de Nîmes 'stof uit Nîmes'.
D. Denim (in bet. 1), Fr. denim (in bet. 1), Ndl. denim (1943 in bet. 1, ook aangetref in bet. 2).

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

de’nim (uitspr. dee’nim), 1. (zn.; de), spijkergoed, ‘jeans’ (een soort gekeperd katoen). Eén van hen kwam tegen vijf uur langs, een lange knul in helblauw denim met een pet die veel weg had van een theemuts die ik me herinnerde van een portret van Hendrik VIII Blauwbaard (de Recht 66). - 2. (bn), van spijkergoed. Dames* denim shorts (DWT 6-3-1981, in adv.). - Etym.: E, sedert 1695, als afkorting van F ‘serge de Nîmes’, d.i. serge uit Nîmes (een stad in Frankrijk). Zelden in AN.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

denim (Engels denim)

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

denim (1943, uit het Engels) katoenen stof

Nîmes ligt in het zuiden van Frankrijk, tussen Avignon en Montpellier. De stad heeft een bewogen geschiedenis. Nîmes bloeide onder de Romeinen, werd verwoest door de Germanen en Moren en kwam pas in 1229 aan de Franse kroon, na de kruistocht tegen de Albigenzen. De stad speelde vervolgens een grote rol tijdens de godsdienstoorlogen.
Ondanks deze politieke onrust slaagde Nîmes erin een belangrijke handelsplaats te worden. Men maakte er onder andere serge, een lichte, gekeperde wollen stof.
Nu werd serge sinds de 16de eeuw op tal van plaatsen gemaakt. De stof was sterk en buitengewoon goedkoop en daarom zeer geliefd bij het volk. Om de verschillende soorten uit elkaar te houden, plakte men er de plaats van herkomst aan vast. Zo onderscheidde men onder andere ‘serge de Ghent’, ‘serge de Roan’, ‘serge de Berry’, ‘serge de Rome’ en ‘serge de Nîmes’. In het Frans is die laatste aanduiding voor het eerst aangetroffen in 1742, in het Nederlands in 1793 (als ‘Sergie van Nismes’).
De Engelsen spraken over Serge Denims (1695). Laat nu serge weg en je houdt alleen denim over. Die verkorting had plaats in de Verenigde Staten, in de tweede helft van de 19de eeuw. De Amerikanen bedoelden met denim overigens geen gekeperde wollen stof, maar een grove katoenen stof.
Van die stof maakte Levi Strauss (1829-1902), een vanuit Beieren naar Amerika geëmigreerde marskramer, in de jaren vijftig van de vorige eeuw in San Francisco stevige, blauwe werkbroeken voor mijnwerkers. Die broeken stonden later bekend als (blue) jeans, denims, levi’s, Texas- of spijkerbroeken. De Fransen leenden van dit rijtje eerst het woord blue jeans en later, pas omstreeks 1970, denim. Zo keerde de stofnaam uit Nîmes, na lange omzwervingen in het buitenland, terug op Franse bodem.

Engels denim (1695 Serge Denims); Duits Denim; Frans serge de Nîmes (1742), denim (±1970).

Vergelijk jeans

Marin Dict. François et Hollandois (17936) 464; Kramers Kunstwoordentolk (1847) 813 (sergie); Verdam Middelned. wdb. 7 (1912) 163 (sarge); WNT XIV (1936) 1310 (serge); Craigie & Hulbert Dict. Amer. Engl. 2 (1940) 747; Bonthond Wdb. manufacturier (19432) 23; Winkler Prins5 7 (1950) 37; Winkler Prins7 14 (1974) 216 (Nîmes); O’Hara Mode ency. (1989) 118-120, 206; Rey-Debove Dict. des anglic. (19902) 218-219; Merriam-Webster new book of word hist. (1991) 137; OED (19932).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

denim katoenen stof 1917 [Aanv WNT] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut