Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

demonstreren - (aantonen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

demonstratie zn. ‘vertoning’
Vnnl. demonstratiën (mv.) ‘vertoningen door gebaren’ [1548; Mak], nnl. demonstratie ‘bewijs, betoog’ [1805; Meijer], demonstratien (mv.) ‘betoging’ [1867; WNT Aanv.].
Ontleend aan Frans démonstration ‘bewijsvoering, betoog’ [1225; Rey] of direct uit Latijn dēmōnstrātiō ‘verduidelijking, verklaring, nauwkeurige opgave’, een zn. bij het werkwoord dēmōnstrāre ‘aanwijzen, duidelijk maken, kenbaar maken’, gevormd uit dē- ‘weg, af’ en mōnstrāre ‘tonen, wijzen’. Het laatste is een afleiding bij het zn. mōnstrum ‘kenteken, symbool van de goden’, zie → monster 2.
De oorspr. betekenis was ‘bewijs, betoog’, later ook ‘openbare bekendmaking’. In de betekenis ‘betoging’ is het woord in de 19e eeuw weer ontleend aan het Engels. Hetzelfde geldt voor het bijbehorende werkwoord demonstreren.
demonstreren ww. ‘aantonen; betogen’. Vnnl. demonstreren ‘tonen, laten zien’ [1595; WNT Aanv.], ‘beargumenteren’ [1600; WNT Aanv.]; nnl. demonstreeren ‘aantonen, bewijzen’ [1786; WNT Aanv.], ‘een betoging houden’ [1932; WNT Aanv.]. Ontleend aan Latijn dēmōnstrāre ‘id.’. ♦ demo zn. ‘demontratieopname’ [1982; Reinsma 1984], ‘demonstratie, betoging’ [1988; Coster 1999]. Verkorting van demonstratie. De eerste betekenis is volledig gelexicaliseerd en wordt zelf ook weer in samenstellingen gebruikt zoals demo-versie, demo-bandje. In de betekenis ‘demonstratie’ wordt de verkorting alleen informeel gebruikt.

EWN: ♦ demonstreren ww. 'aantonen; betogen' (1595)
ANTEDATERING: demonstreren 'bewijzen, duidelijk tonen' [1553; Werve, D3r]
EWN: ♦ demo zn. 'demonstratieopname' (1982)
ANTEDATERING: demonstratiebanden (demo's) [1970; Het vrije volk (KB) 26/9]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

demonstreren [aantonen] {1650} < latijn demonstrare [nauwkeurig aanwijzen, uiteenzetten, bewijzen, betogen], van de [neer] + monstrare [tonen] (vgl. monster1, 2).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

demonstreren (Latijn demonstrare)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

demonstreren aantonen 1595 [Aanv WNT] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut