Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

deltavliegen - (zweefvliegen hangend aan deltavormige vleugel)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

delta zn. ‘trechtervormige riviermonding’
Vnnl. Delta ‘Nijldelta’ [1612; WNT naderen]; nnl. Delta ‘een eiland in Egypte het welk de gedaante van eene Griekse delta heeft’ [1832; Weiland], delta ‘riviermonding bestaande uit meerdere armen’ [1857; WNT].
Ontleend aan Latijn delta, naar gelijkenis met de Griekse hoofdletter d(elta).
Een internationalisme van antieke oorsprong; reeds gebruikt door Herodotos. Plinius vermeldt dat ‘velen Egypte noemen naar de naam van de Griekse letter ’delta‘'. De vruchtbare monding van de Nijl was wel de delta bij uitstek. Nederland bestaat ook uit een aantal grote delta's, maar toch is de moderne betekenis van het woord in de 18e eeuw in Engeland ontstaan [1790; OED]. Betekenisontlening kan dus ook via het Engels zijn gegaan.
deltaplan zn. ’ambitieus project, grootschalige aanpak van nationale of zelfs internationale reikwijdte‘. Nnl. eerst alleen als naam Deltaplan [1955; WNT Aanv. delta] voor het grote project waarbij na de watersnoodramp van 1953 tientallen jaren lang dijken en stuwen werden gebouwd die een betere bescherming moesten bieden tegen het zeewater; overdrachtelijk gebruik Deltaplan Cultuurbehoud ’groot project tot redding van de cultuur‘ [1991; Reinsma 1999], naar de omvang en de aard van het project. ♦ deltavliegen ww., zn. ’zweefvliegen hangend aan deltavormige vleugel‘. Nnl. deltavliegen ’id.‘ [1984; WNT]. Gevormd uit delta ’(vorm van de) Griekse letter' en → vliegen.

EWN: delta zn. 'trechtervormige riviermonding' (1612)
ANTEDATERING: een heyland ('eiland'), ghenaemt Delta, zo gheheeten omme dat ghenouch es de figuere van eender Griecscher d, diemen delta naemt (betreft de Nijldelta) [ca. 1500; Zeebout 1998, 209]
EWN: ♦ deltaplan zn. 'ambitieus project, grootschalige aanpak van nationale of zelfs internationale reikwijdte' (1955)
ANTEDATERING: het "Deltaplan" (i.v.m. watersnood) [1953; Het vrije volk (KB) 21/2]
Later: onderwijs-delta-plan [1954; Handelingen Eerste Kamer (SGD) 12/10, 2023] (EWN: 1991)
EWN: ♦ deltavliegen ww., zn. 'zweefvliegen hangend aan deltavormige vleugel' (1984)
ANTEDATERING: Europees kampioen Delta-vliegen [1975; NRC 10/1]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut