Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

deels - (gedeeltelijk)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

deel 1 zn. ‘part, stuk’
Onl. deile (mv.) ‘gedeelten’ [10e eeuw; W.Ps.]; mnl. dele, deel [1237; CG I, 32].
Os. dēl (mnd. de(i)l, nzw. del); ohd. teil (nhd. Teil); ofri. dēl (nfri. diel, deel); oe. dǣl (ne. deal ‘toedeling’) naast (zonder umlaut) oe. dāl (ne. dole ‘bedeling, gift’); got. dails; < pgm. *daila-, daili-. Daarnaast ohd. teila ‘verdeling’; on. deila ‘twist, tweespalt’; got. daila ‘deelname’; < pgm. *dailō(n).
Vaak wordt verwantschap met Oudkerkslavisch dělŭ ‘deel’ gesuggereerd en/of verbinding met Grieks daíesthai ‘verdelen’ < pie. *deh2-i-. Dit geeft echter het probleem dat pie. *d in pgm. *t geeft. NEW overweegt daarom dat deel een substraatwoord is.
deels bw. ‘gedeeltelijk, voor een deel’. Nnl. eerst tweevoudig, als verbinding tussen twee zinsdelen, bijv. deels als Geneesheer, deels als Zedenkundige [1793; WNT zedenkundige], daarna ook enkelvoudig voorkomend, bijv. de muur (was) deels weggeslagen [1876; WNT wegslaan]. Afleiding van deel met bijwoordelijke → -s.
Lit.: Mayrhofer 1986, 717, onder dā-4

EWN: ♦ deels bw. 'gedeeltelijk, voor een deel' (1793)
ANTEDATERING: mnl. die deels aldair vertuynt worden ende oock deels in den wech bi Sabelspoirte geleit worden '(twijgen, takken rijshout) die daar deels als omheining gebruikt worden en ook deels in de weg bij S. gelegd worden' [1428; iMNW vertunen]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† deels bijw., nnl. Misschien gevormd naar hd. teils.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

deels ‘voor een deel, gedeeltelijk’ -> Zweeds dels ‘voor een deel, gedeeltelijk’ (uit Nederlands of Nederduits).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut