Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

danken - (dank betuigen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dank zn. ‘erkentelijkheid’
Onl. thankis (genitief) ‘uit vrije wil, om niet’ [10e eeuw W.Ps.]; mnl. danc ‘erkentelijkheid’ [1240; Bern.], sonder smesters danc ‘tegen de wil van de meester’ [1284; CG I, 830], danc ‘gedachte’ [ca. 1300; MNW].
Afleiding (verbaalnomen) van pgm. *þankjan-, zie → denken.
Os. thank; ohd. danc (mhd. danc, nhd. Dank); ofri. thonc, thanc (nfri. tank); oe. ðank, ðonc (ne. thanks (mv.)); on. þökk (nzw. tack); got. þank; < pgm. *þanka ‘dank’. Hiervan secundair afgeleid: os. thankon, ohd. dancōn (mhd. en nhd. danken); ofri. thonkia (nfri. tankje); oe. ðoncian (ne. thank); on. þakka.
De oorspr. betekenis is ‘het denken, de gedachte; de wil’, wat zich dan via ‘goedgunstige gedachte’ en ‘dankbare gedachte’ ontwikkelt tot ‘erkentelijkheid’. De betekenis ‘wil’ is nog aanwezig in de uitdrukking tegen wil en dank.
danken ww. ‘dank betuigen’. Onl. thancan ‘dank betuigen’ [ca. 1100; Will]; mnl. danken ‘id.’ [1220-1240; CG II, Aiol.], hi ... dancte ‘hij dankte’ [1260-1280; CG II, Wr.Rag.], dies danc hic gode ‘daarom dank ik God’ [1290; CG II, En.Cod.]. Afleiding van het zn. dank. ♦ dankbaar bn. ‘erkentelijk’. Mnl. dancbaer [1340-60; MNW-P], danckbaer [1430-50; MNW-P], dancber [1440-50; MNW-P]. Afleiding van dank met het achtervoegsel → -baar.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

danken* [dank betuigen] {1201-1250} afgeleid van dank.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

danken ww., mnl. danken, os. thankon, ohd. dancōn, ofri. thonkia, oe. ðoncian (ne. thank), on þakka. — Afleiding van dank.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

danken ww. Reeds mnl. danken, ohd. dancôn (nhd. danken), os. thankon, ofri. thonkia, ags. ðoncian (eng. to thank), on. þakka.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

dankie s.nw., tw.
Bewys van dankbaarheid, of uitroep om dankbaarheid te kenne te gee.
Uit gewestelike Ndl. dankie, met -ie wat 'n vorm is van die vnw. vir die 2de persoon wat bv. in Standaardnederlands je is.
Vanuit vroeë Afr. in S.A.Eng. (1799).

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

danken: dank U, (ook:) ‘niet te danken’ (i.h.a. een respectvolle formule bij een zakelijk afscheid).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

dankie: sametr. v. Ndl. (ik) dank je/u, ook as s.nw. gebr. (vb. uit Trig by Scho TWK/NR 7, 1, p. 35).

J. du P. Scholtz (1961), Afrikaanse woorde en uitdrukkinge - eiegoed of erfgoed?, uitgegee deur Edith H. Raidt, in: Tydskrif vir Geesteswetenskappe, pp. 235-290

Dankie. Segsw. Dankie (sit) op ’n plankie. Onder kinders ’n skertsende antwoord aan een wat dankie sê. – Boekenoogen 756: “Schertsend antwoord om een dankbetuiging af te weren: “Dankie”. “Leg ‘et op ‘en plankie!

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

danken ‘dank betuigen’ -> Fries danke ‘dank betuigen’; Negerhollands danki, dankie ‘dank betuigen’; Papiaments dank ‘bedanken, ontslaan, afkeuren, afdanken (met name van voorwerp); het verbreken van de verloving’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

danken* dank betuigen 1100 [Willeram]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut