Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

cryptogram - (gecodeerd bericht; kruiswoordraadsel, waarbij de woordomschrijvingen op zich een puzzel zijn)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

cryptogram zn. ‘gecodeerd bericht; kruiswoordraadsel, waarbij de woordomschrijvingen op zich een puzzel zijn’
Nnl. cryptogram ‘geheim bericht’ [1887; De Groene Amsterdammer], kryptogram ‘soort kruiswoordraadsel’ [1949; De Groene Amsterdammer 12-02-1949]. Eerder al bekend onder de naam woordspelingen-kruiswoordraadsel [1944].
Gevormd uit crypto- ‘geheim’ (zie → cryptisch) en het element → -gram (bij Grieks gráphein ‘schrijven’, zie → grafie).
De oudste betekenis ‘geheim of gecodeerd bericht’ is internationaal. Het weekblad De Groene Amsterdammer introduceerde in 1949 een speciaal soort kruiswoordraadsel en gaf er de naam kryptogram aan. Deze puzzelsoort is als fenomeen wrsch. in Engeland bedacht, maar heeft daar geen speciale naam. Er is in de Angelsaksische landen wel een puzzelsoort met de naam cryptogram; daarbij gaat het echter om een te ontcijferen geheimschrift, wat dus een rechtstreekse voortzetting is van de oorspr. betekenis.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

cryptogram [stuk in geheimschrift, kruiswoordraadsel] {1926-1950} gevormd van grieks kruptos (vgl. crypte) + -gram.

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

cryptogram [puzzel] (1949). Het opinieweekblad De Groene Amsterdammer introduceert op 12 februari 1949 een nieuw soort kruiswoordraadsel en geeft er de naam kryptogram aan. Bij dit kruiswoordraadsel zijn de in te vullen woorden cryptisch omschreven. De puzzelsoort is waarschijnlijk in Engeland bedacht, maar heeft daar geen speciale naam.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

cryptogram kruiswoordraadsel 1955 [Fokko Bos, Vreemde wrd.] <Engels

Winkler Prins Boek van het jaar (1958-1980), Amsterdam / Brussel (lemma ‘Nieuwe woorden in onze taal’)

Kryptogram (1958) soort kruiswoordpuzzel, waarbij het in te vullen woord niet direct wordt omschreven, doch ‘verborgen’ is in een raadsel of woordspeling.
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut