Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

cross - (wedren over niet-gebaande wegen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

cross zn. ‘wedren over niet-gebaande wegen’
Nnl. cross-country ‘wedren te paard over niet-gebaande wegen’ [1929; WNT Aanv.], ‘wedren te voet, veldloop’ [1941; Verschueren], cross ‘cross-country te paard’ [1940; WNT], ‘wedren te voet, veldloop’ [1959; WNT Aanv.], ‘wedren per motor, veldrit’ [1969; WNT Aanv.].
Cross is een verkorting uit cross-country < Engels cross-country ‘id.’, substantivering van het bn. in bijv. cross-country ride ‘rit dwars door het veld’ [1786; OED], van across (the) country ‘dwars door het land’, waarin across ‘dwars, van de ene kant naar de andere’ [ca. 1200; BDE] < Anglo-Frans an cros ‘dwars’, letterlijk ‘in kruis(vorm)’, zie → in en zie → kruis.
Oorspr. overgenomen als term uit de paardensport werd de term cross-country later ook, net als in het Engels, gebruikt bij andere sporten. In de atletiek, dus voor een cross-country te voet, is in het Nederlands echter de term veldloop gebruikelijker.
In het Engels bestaat de verkorting niet, alleen samenstellingen als Brits-Engels cyclocross ‘wielercross’, motocross ‘motorcross’.
crossen ww. ‘rijden in of als in een cross-country’. Nnl. crossen ‘id.’ [1962; WNT Aanv.], ‘rijden als in een cross-country (losbandig rijden)’ [1984; Dale]. Afleiding van het zn. cross.

EWN: cross zn. 'wedren over niet-gebaande wegen' (1929)
ANTEDATERING: het seizoen der cross-country-loopers (atletiek) [1894; Athleet 7/2]
Later: cross 'zekere loopevenement' in: ter gelegenheid van den Cross in het Grünewald [1913; Sportblad 20, 20] (EWN: 1941)
EWN: ♦ crossen ww. 'rijden in of als in een cross-country' (1962)
ANTEDATERING: wegens "crossen" gedisqualificeerd (bij paardenraces) [1920; Bataviaasch nieuwsblad (KB) 9/8]
Later: "crossen" ('wild autorijden') [1931; De Gooi- en Eemlander (KB) 16/5] (EWN: 1984); "crossen" 'een veldloop houden' (BN) [1949; Het vrije volk (KB) 12/12] (EWN: 1962); Ook in Groningen gaat men "Crossen" (athletiek) [1954; Nieuwsblad van het Noorden (KB) 13/1]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut