Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

crematie - (lijkverbranding)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

crematie zn. ‘lijkverbranding’
Nnl. crematie [1876; WNT Aanv.].
Internationaal neologisme, zo ook in bijv. Engels their Cremation or enterment ‘hun lijkverbranding of begrafenis’ [1658; OED], afgeleid van het Latijnse werkwoord cremāre ‘verbranden’.
Er bestaat een Oudfrans zn. crémation [13e eeuw], maar dat betekende ‘verbranding’ in het algemeen; de specifieke betekenis ‘lijkverbranding’ komt in het Frans pas in 1823 voor.
crematorium zn. ‘Instelling voor lijkverbranding’. Nnl. crematorium [1910; WNT Aanv.]. Ontleend aan Frans crematorium, ontstaan in dezelfde tijd als crematie en gevormd naar het voorbeeld van Latijnse woorden als auditorium, directorium. ♦ cremeren ww. ‘verbranden van lijken’. Nnl. cremeren [1943; WNT Aanv.]. Wrsch. in het Nederlands gevormd bij crematie, naar het voorbeeld van andere werkwoorden op -eren bij zn. op -atie.

EWN: crematie zn. 'lijkverbranding' (1876)
ANTEDATERING: crematie 'verbranding' [1863; Kramers, 259b]
Later: crematie-methode of lichaamsverbranding [1871; Suriname (KB) 7/5] (EWN: 1876); Onder de Duitsche Joden in Londen is "crematie" eveneens verre van onbekend [1874; AHB 14/4]
EWN: ♦ crematorium zn. 'Instelling voor lijkverbranding' (1910)
ANTEDATERING: een goed crematorium [1876; AHB 3/12]
EWN: ♦ cremeren ww. 'verbranden van lijken' (1943)
ANTEDATERING: verboden proeven te nemen om lijken te cremeeren [1876; De Standaard (KB) 28/4]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

crematie [lijkverbranding] {1875} < frans crémation < latijn crematio [verbranding], van cremare [verbranden, vaak ook gebruikt voor lijkverbranding], verwant met latijn carbo [kool].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

crematie (Frans crémation)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

crematie ‘lijkverbranding’ -> Indonesisch kremasi ‘lijkverbranding’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

crematie lijkverbranding 1875 [Picarta: titel van L. Plantenga] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal