Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

creëren - (scheppen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

creatie zn. ‘schepping’
Vnnl. creatie ‘instelling’ [1571; WNT], ‘aanstelling, verkiezing’ [1582; WNT]; nnl. ook ‘schepping (kunst, theater)’ [1886; WNT vorm], ‘nieuw en bijzonder kledingstuk etc.’ [1955; WNT Supp. avond].
Ontleend aan Latijn creātiō ‘keuze, verkiezing’, een afleiding van het werkwoord creāre (verl.deelw. creātum) ‘scheppen, voortbrengen; kiezen, benoemen’. Dit werkwoord ligt ook ten grondslag aan → creool en behoort bij de wortel van crēscere ‘groeien’ (zie bijv.concreet) en crēber ‘dicht op elkaar’.
creatief bn. ‘vindingrijk, scheppend, productief’. Nnl. ‘met betrekking tot scheppend vermogen of scheppende activiteit’ in creatief tekort [1922; WNT Aanv.] en creatieve methode [1929; WNT Aanv.], ‘vindingrijk’ in een creatief mensch [1931; WNT Aanv.]. Ontleend aan Frans créatif ‘id.’ [ca. 1860]. ♦ creatuur zn. ‘schepsel; ellendig misselijk mens’. Mnl. got die alle creature van nivte makde ‘God maakte alle schepselen uit het niets’ [1265-70; CG II, Lut.K]; vnnl. creatuur ‘laag, ellendig schepsel’ [1615; WNT laag VI]; nnl. kreatuur ‘gering, gemeen persoon’ [1924; Dale]. Ontleend aan Latijn creātūra, ‘schepsel’, afleiding van het werkwoord creāre ‘scheppen’. ♦ creëren ww. ‘scheppen’. Vnnl. gecreert (verl.deelw.) ‘aangesteld, benoemd’ [1575; WNT Aanv.], creëren ‘id.’ [1610; WNT Aanv.]; nnl. creëren ‘scheppen, doen ontstaan’ [1836; WNT Aanv.], ‘scheppen, ontwerpen (in artistieke context)’ [1858; WNT Aanv.]. Ontleend aan Latijn creāre ‘scheppen’, misschien via Frans créer ‘scheppen’ (crier [1119], creer [1155; TLF]).

EWN: creatie zn. 'schepping' (1571)
ANTEDATERING: mnl. die creaci dat is die sceppenis des nauels 'de creatie, dat is de schepping van de navel' [1485; Engelsman, 93r]
EWN: ♦ creatief bn. 'vindingrijk, scheppend, productief' (1922)
ANTEDATERING: creatief 'scheppend' in: de creatieve wijze van eigendomsverkrijging [1873; Themis, 485]
EWN: ♦ creatuur zn. 'schepsel; ellendig misselijk mens' (1265-70)
ANTEDATERING: creature 'schepsel' [1240; VMNW]
EWN: ♦ creëren ww. 'scheppen' (1575)
ANTEDATERING: creeerde ende maecte 'stelde aan en maakte' [1517; Aurelius, 257v]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

creëren [scheppen] {1650} < frans créer < latijn creare [scheppen, voortbrengen].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

creëren (Frans créer)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

creëren ‘scheppen’ -> Indonesisch kriir, mengkriir ‘scheppen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

creëren scheppen 1618 [Courante uyt Italien, 30 nov. 1b] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut