Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

creatief - (vindingrijk, scheppend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

creatie zn. ‘schepping’
Vnnl. creatie ‘instelling’ [1571; WNT], ‘aanstelling, verkiezing’ [1582; WNT]; nnl. ook ‘schepping (kunst, theater)’ [1886; WNT vorm], ‘nieuw en bijzonder kledingstuk etc.’ [1955; WNT Supp. avond].
Ontleend aan Latijn creātiō ‘keuze, verkiezing’, een afleiding van het werkwoord creāre (verl.deelw. creātum) ‘scheppen, voortbrengen; kiezen, benoemen’. Dit werkwoord ligt ook ten grondslag aan → creool en behoort bij de wortel van crēscere ‘groeien’ (zie bijv.concreet) en crēber ‘dicht op elkaar’.
creatief bn. ‘vindingrijk, scheppend, productief’. Nnl. ‘met betrekking tot scheppend vermogen of scheppende activiteit’ in creatief tekort [1922; WNT Aanv.] en creatieve methode [1929; WNT Aanv.], ‘vindingrijk’ in een creatief mensch [1931; WNT Aanv.]. Ontleend aan Frans créatif ‘id.’ [ca. 1860]. ♦ creatuur zn. ‘schepsel; ellendig misselijk mens’. Mnl. got die alle creature van nivte makde ‘God maakte alle schepselen uit het niets’ [1265-70; CG II, Lut.K]; vnnl. creatuur ‘laag, ellendig schepsel’ [1615; WNT laag VI]; nnl. kreatuur ‘gering, gemeen persoon’ [1924; Dale]. Ontleend aan Latijn creātūra, ‘schepsel’, afleiding van het werkwoord creāre ‘scheppen’. ♦ creëren ww. ‘scheppen’. Vnnl. gecreert (verl.deelw.) ‘aangesteld, benoemd’ [1575; WNT Aanv.], creëren ‘id.’ [1610; WNT Aanv.]; nnl. creëren ‘scheppen, doen ontstaan’ [1836; WNT Aanv.], ‘scheppen, ontwerpen (in artistieke context)’ [1858; WNT Aanv.]. Ontleend aan Latijn creāre ‘scheppen’, misschien via Frans créer ‘scheppen’ (crier [1119], creer [1155; TLF]).

EWN: creatie zn. 'schepping' (1571)
ANTEDATERING: mnl. die creaci dat is die sceppenis des nauels 'de creatie, dat is de schepping van de navel' [1485; Engelsman, 93r]
EWN: ♦ creatief bn. 'vindingrijk, scheppend, productief' (1922)
ANTEDATERING: creatief 'scheppend' in: de creatieve wijze van eigendomsverkrijging [1873; Themis, 485]
EWN: ♦ creatuur zn. 'schepsel; ellendig misselijk mens' (1265-70)
ANTEDATERING: creature 'schepsel' [1240; VMNW]
EWN: ♦ creëren ww. 'scheppen' (1575)
ANTEDATERING: creeerde ende maecte 'stelde aan en maakte' [1517; Aurelius, 257v]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

Kreatief met Kurk [televisieserie] (1993). Acteurs Arjan Ederveen (1956) en Tosca Niterink (1960) en regisseur Pieter Kramer (1952) maken in 1993 en 1994 de televisieserie Kreatief met Kurk, waarmee ze parodiëren op de ‘creatief met’-rage. Uit deze serie is ook ‘altijd van je af’ spreekwoordelijk geworden, door de standaardconversatie “Waar moet je op letten?” – “Altijd van je af snijden!”

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

creatief boekhouden (mog. ← Eng. creative accounting), eufemisme voor ‘de boeken vervalsen; sjoemelen’.

Wanneer klanten met creditcards betaalden, ging het geld direct naar Zwitserse bankrekeningen. Soms verleenden derden hun medewerking aan deze vorm van ‘creatief’ boekhouden. (Sietske Altink: Handel in hartstocht. Het prostitutiebedrijf in Nederland, 1995)
Voorstanders van een harde euro maken zich zorgen dat de Franse socialisten niet zo hechten aan de criteria die de lidstaten moeten halen om te worden toegelaten tot de EMU. Maar zij vergeten dat de gaullisten daarin niet serieuzer waren. ‘Kwestie van creatief boekhouden,’ zei een hoge ambtenaar op het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken dit voorjaar. (Elsevier, 14/06/97)
Bovendien moet hij eerst maar eens laten zien dat hij ook fraaie cijfers kan realiseren zonder creatief boekhouden. (HP/De Tijd, 20/02/98)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut