Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

coöperatie - (samenwerking; op samenwerking gegronde vereniging of bedrijf)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

coöperatie zn. ‘samenwerking; op samenwerking gegronde vereniging of bedrijf’
Vnnl. coöperatie ‘medewerking’ [1658; Meijer], ‘medewerking’ [1659; WNT nut I], coöperatio ‘medewerking’ [1669; Meijer]; nnl. coöperatie ‘coöperatieve instelling’ [1886; WNT talent].
Al dan niet via Frans coopération ‘samenwerking’ [voor 1435], ‘op coöperatie gegrond bedrijf’ [1828] of in de betekenis ‘samenwerking’ rechtstreeks ontleend aan Latijn cooperātiō, een afleiding van het werkwoord cooperārī ‘samenwerken’, een samenstelling van → com- ‘samen’ en operārī ‘werken’.
De economische betekenis is wel ontstaan onder invloed van Engels cooperative movement, cooperative society; het Engels kent het zn. cooperation echter niet in de betekenis ‘op coöperatie gegrond bedrijf’.
coöperatief bn. ‘op samenwerking berustend’. Nnl. coöperatieve vereeniging [1875; WNT]. Ontleend aan Frans coopératif ‘bijkomend maar noodzakelijk’ [1550], ‘op coöperatie berustend’ [1829], bn. bij het zn. coopération, of rechtstreeks uit Engels cooperative [1821], waarvan de economische betekenis aan het Frans ontleend is.. ♦ coöpereren ww. ‘samenwerken’. Vnnl. coöpereren ‘meewerken’ [1653; WNT]. Ontleend aan Frans coopérer [1525] < Latijn cooperārī ‘samenwerken’.

EWN: coöperatie zn. 'samenwerking; op samenwerking gegronde vereniging of bedrijf' (1658)
ANTEDATERING: cooperatie 'samenwerking' [1647, Antwoordt, 4]
EWN: ♦ coöperatief bn. 'op samenwerking berustend' (1875)
ANTEDATERING: de cooperatieve-vereenigingen [1863; AHB 22/9]
EWN: ♦ coöpereren ww. 'samenwerken' (1653)
ANTEDATERING: trouwelick ende vlijtich coopereren 'trouw en ijverig samenwerken' [1636; Propositie, B1r]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

coöperatie [samenwerking] {1803} < frans coopération < latijn cooperationem, 4e nv. van cooperatio [idem], van cooperari (verl. deelw. cooperatum) [samenwerken], van com [samen] + operari [werken], van opus (2e nv. operis, vgl. opus).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

coöperatie (Engels co-operation)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

coöperatie ‘samenwerking’ -> Indonesisch koperasi, kooperasi ‘samenwerking(sverband)’; Boeginees koperâsi ‘vakgenootschap’; Javaans koperasi, koprasi ‘samenwerking’; Madoerees kōpērasi ‘samenwerking’; Minangkabaus koperasi ‘samenwerking’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

coöperatie samenwerking 1663 [MEY] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut